Art. 65a k.k. – nowa recydywa? Co grozi wielokrotnie karanemu i jak się bronić

Jeżeli prokurator twierdzi, że jesteś wielokrotnym recydywistą, ryzyko bezwzględnego więzienia jest realne. Nie oznacza to jednak, że dopisanie art. 64 § 2 k.k. w zarzucie jest automatycznie prawidłowe. Każda przesłanka recydywy musi zostać wykazana osobno.

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że kilka wyroków w karcie karnej oznacza multirecydywę. To nieprawda. Wielokrotna karalność w potocznym znaczeniu nie jest tym samym co recydywa wielokrotna określona w Kodeksie karnym.

Czy istnieje art. 65a k.k.?

Nie. W obowiązującym Kodeksie karnym nie ma art. 65a k.k. Po art. 64a znajduje się art. 65, a następnie art. 66. Aktualną treść przepisów można sprawdzić w oficjalnym tekście Kodeksu karnego.

Istnieje natomiast art. 65a Kodeksu karnego wykonawczego. Jest to jednak zupełnie inny przepis. Dotyczy możliwości wstrzymania wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności, gdy skazany oświadczy, że podejmie wykonywanie kary ograniczenia wolności. Nie ustanawia on nowego rodzaju recydywy.

Jeżeli w akcie oskarżenia, wyroku albo piśmie prokuratora pojawia się oznaczenie „art. 65a k.k.”, trzeba sprawdzić, czy nie doszło do pomyłki. Prawdopodobnie chodzi o art. 64a k.k., art. 64 § 2 k.k. albo art. 65a k.k.w.

Art. 64 § 1, art. 64 § 2 i art. 64a k.k. – najważniejsze różnice

Szerokie omówienie podstawowej recydywy znajduje się w artykule o zasadach recydywy po zmianach Kodeksu karnego. Ten tekst koncentruje się na błędnym oznaczeniu art. 65a k.k. oraz na obronie przed przypisaniem multirecydywy.

Kiedy stosuje się art. 64 § 2 k.k.?

Do zastosowania art. 64 § 2 k.k. nie wystarczy informacja, że oskarżony był już kilka razy karany. Muszą zostać spełnione łącznie ustawowe warunki.

• Sprawca był wcześniej skazany w warunkach art. 64 § 1 k.k. albo art. 64a k.k.
• Odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności.
• Nowy czyn został popełniony w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub w części ostatniej kary.
• Nowy czyn jest przestępstwem umyślnym.
• Nowy czyn należy do kategorii wskazanej w art. 64 § 2 k.k.

Przepis obejmuje umyślne przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu, zgwałcenie, rozbój, kradzież z włamaniem oraz inne przestępstwa przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia.

To zamknięty zakres. Zwykłe oszustwo, prowadzenie pojazdu po alkoholu albo naruszenie zakazu sądowego nie stają się automatycznie multirecydywą tylko dlatego, że sprawca był wcześniej karany. W konkretnej sprawie mogą wystąpić inne podstawy zaostrzenia odpowiedzialności, w tym art. 64 § 1 k.k., ale trzeba je oceniać oddzielnie.

Co grozi wielokrotnemu recydywiście?

Jeżeli wszystkie warunki art. 64 § 2 k.k. są spełnione, sąd musi wymierzyć karę pozbawienia wolności w zaostrzonych granicach. Dolna granica ustawowego zagrożenia zostaje zwiększona o połowę. Co do zasady o połowę zwiększa się także granica górna. Podwyższenie górnej granicy nie dotyczy zbrodni.

Przykład: kradzież z włamaniem z art. 279 § 1 k.k. jest zagrożona karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności. W warunkach art. 64 § 2 k.k. kara jest wymierzana w granicach od roku i 6 miesięcy do 15 lat pozbawienia wolności.

Skutki nie kończą się na wyższym wymiarze kary. Skazany w warunkach art. 64 § 2 k.k. może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie zasadniczo dopiero po odbyciu trzech czwartych kary. Obowiązkowy jest również dozór w okresie próby po warunkowym zwolnieniu.

Zwykłe warunkowe zawieszenie kary jest w takiej sytuacji co do zasady niedostępne. Art. 69 § 1 k.k. wymaga, aby sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był wcześniej skazany na karę pozbawienia wolności. Możliwe wyjątki wynikają z odrębnych, szczególnych przepisów i nie można zakładać, że znajdą zastosowanie w każdej sprawie.

Jak bronić się przed zarzutem multirecydywy?

Obrona nie może ograniczać się do prośby o łagodną karę. Najpierw trzeba sprawdzić, czy art. 64 § 2 k.k. w ogóle może zostać zastosowany.

1. Sprawdzenie wcześniejszego wyroku

Wcześniejsze skazanie musi odpowiadać warunkom wskazanym w art. 64 § 2 k.k. Liczba poprzednich wyroków nie zastępuje tego wymogu. Kluczowa jest treść sentencji poprzedniego orzeczenia, a nie tylko ogólna informacja o karalności.

2. Ustalenie faktycznie odbytej kary

Trzeba przeanalizować dokumentację wykonawczą: daty osadzenia i zwolnienia, zaliczenie tymczasowego aresztowania, wykonywanie kary łącznej, przerwy w karze oraz warunkowe zwolnienie. Błąd w obliczeniu okresu może bezpośrednio wpłynąć na możliwość zastosowania recydywy.

3. Dokładne obliczenie okresu 5 lat

Termin nie jest liczony od dnia wydania poprzedniego wyroku. Znaczenie ma wykonanie kary oraz data popełnienia nowego czynu. Porównanie samych dat wyroków może prowadzić do błędnego wniosku.

4. Sprawdzenie kwalifikacji nowego czynu

Nie każde przestępstwo umyślne mieści się w katalogu z art. 64 § 2 k.k. Jeżeli prokurator błędnie przypisał użycie przemocy, groźby albo skutek dotyczący zdrowia, zmiana kwalifikacji prawnej może wyłączyć multirecydywę.

5. Obrona przed samym zarzutem przestępstwa

Recydywa ma znaczenie dopiero wtedy, gdy sąd uzna oskarżonego za winnego nowego czynu. Nadal trzeba badać dowody, wiarygodność świadków, monitoring, opinie biegłych, sposób zabezpieczenia rzeczy oraz legalność czynności organów ścigania.

6. Działania zmniejszające wymiar kary

Jeżeli warunki recydywy zostały spełnione, obrona powinna koncentrować się na dolnej granicy możliwej kary i okolicznościach łagodzących. Znaczenie mogą mieć między innymi naprawienie szkody, przeproszenie pokrzywdzonego, podjęcie terapii, ustabilizowanie życia, praca, sytuacja rodzinna oraz zachowanie po popełnieniu czynu. Każde działanie musi jednak pasować do przyjętej linii obrony.

Najczęstsze błędy osoby wielokrotnie karanej

• Przyznanie się bez znajomości akt. Oskarżony potwierdza wersję prokuratora, nie wiedząc, że sporna jest nie tylko kara, ale także kwalifikacja czynu.
• Założenie, że karta karna przesądza recydywę. Do prawidłowej oceny potrzebne są wcześniejsze wyroki oraz dokumentacja wykonania kar.
• Mylenie art. 64a k.k. z art. 65a k.k.w. To przepisy dotyczące całkowicie różnych sytuacji.
• Skupienie się wyłącznie na obecnym czynie. Przy multirecydywie równie ważne są dokumenty ze starych spraw.
• Pochopna zgoda na dobrowolne poddanie się karze. Uzgodniona kara może opierać się na błędnie przyjętej recydywie.
• Liczenie na automatyczne zawieszenie kary. Przy wcześniejszej karze pozbawienia wolności zwykłe przesłanki zawieszenia najczęściej nie są spełnione.
• Ignorowanie wezwania z sądu lub prokuratury. Nieobecność nie zatrzymuje postępowania i może pogorszyć sytuację procesową.

Moja ocena jako pełnomocnika

W sprawie z art. 64 § 2 k.k. najwięcej można zyskać na początku. To wtedy należy ustalić, czy prokurator prawidłowo odtworzył historię skazań i wykonania kar. Czekanie do ostatniej rozprawy zwykle ogranicza możliwości dowodowe i negocjacyjne.

Najlepsza strategia nie zawsze polega na kwestionowaniu wszystkiego. Jeżeli dowody dotyczące nowego czynu są mocne, ale błędne jest przypisanie multirecydywy, obrona powinna skoncentrować się na tym konkretnym problemie. Jeżeli również sam zarzut jest wątpliwy, przyznanie się wyłącznie po to, aby „szybciej zakończyć sprawę”, może prowadzić do wieloletniej kary.

Ludzie najczęściej tracą wtedy, gdy podejmują decyzję na podstawie samego aktu oskarżenia. Akt oskarżenia przedstawia stanowisko prokuratora. Nie przesądza, że kwalifikacja prawna ani recydywa są prawidłowe.

Kiedy nie iść do sądu z gotową deklaracją przyznania się?

Jeżeli otrzymałeś wezwanie, musisz respektować obowiązki wskazane przez sąd lub prokuraturę. Nie wolno po prostu zignorować terminu. Nie powinieneś jednak iść na rozprawę z wcześniej podjętą decyzją o przyznaniu się i zaakceptowaniu każdej kary, gdy:

• nie masz odpisów poprzednich wyroków,
• nie znasz dokładnych okresów odbywania kar,
• nie wiesz, dlaczego prokurator zastosował art. 64 § 2 k.k.,
• nie przeanalizowano, czy nowy czyn należy do ustawowego katalogu,
• proponowana kara została obliczona w zaostrzonych granicach,
• w aktach są sprzeczne zeznania albo niepełne dowody,
• rozważasz dobrowolne poddanie się karze wyłącznie ze strachu przed wyższym wyrokiem.

W takiej sytuacji najpierw trzeba przeanalizować akta, a dopiero później zdecydować, czy walczyć o uniewinnienie, zmianę kwalifikacji, wyłączenie recydywy czy możliwie niską karę.

Co zrobić krok po kroku?

1. Nie składaj pochopnych wyjaśnień. Masz prawo odmówić składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania.
2. Zabezpiecz dokumenty. Potrzebne są obecne zarzuty, akt oskarżenia, wcześniejsze wyroki oraz dokumenty dotyczące odbywania kar.
3. Ustal dokładną chronologię. Zapisz daty czynów, skazań, osadzenia, zwolnienia oraz zakończenia okresów próby.
4. Sprawdź każdy warunek art. 64 § 2 k.k. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że oskarżony jest „recydywistą”.
5. Przeanalizuj dowody dotyczące nowego czynu. Recydywa nie naprawia braków dowodowych w sprawie głównej.
6. Wybierz jedną spójną linię obrony. Nie można jednocześnie całkowicie zaprzeczać zdarzeniu i podejmować działań, które bez wyjaśnienia wyglądają jak przyznanie odpowiedzialności.
7. Przygotuj okoliczności łagodzące. Jeżeli skazanie jest prawdopodobne, zacznij działać jeszcze przed wyrokiem.
8. Zweryfikuj każdą propozycję kary. Sprawdź, czy została obliczona według prawidłowych granic ustawowych.

Ile trwa i ile kosztuje sprawa?

Nie ma jednego terminu dla sprawy dotyczącej recydywy. Postępowanie przygotowawcze może trwać od kilku tygodni do wielu miesięcy. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji trwa zwykle kilka miesięcy, ale przy licznych świadkach, opiniach biegłych albo konieczności sprowadzenia akt wcześniejszych spraw może potrwać dłużej. Apelacja przedłuża postępowanie o kolejne miesiące.

Koszt obrony zależy od etapu sprawy, liczby zarzutów, obszerności akt, liczby rozpraw oraz tego, czy konieczne jest analizowanie kilku wcześniejszych postępowań wykonawczych. Inaczej wyceniana jest jednorazowa konsultacja, inaczej analiza akt, a inaczej obrona od śledztwa do prawomocnego wyroku.

Przed przyjęciem sprawy warto ustalić na piśmie zakres pomocy: czy wynagrodzenie obejmuje analizę dawnych wyroków, udział w przesłuchaniach, rozprawy, pisma procesowe i postępowanie apelacyjne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Kodeksie karnym istnieje art. 65a?

Nie. W Kodeksie karnym istnieją art. 64a i art. 65, ale nie ma art. 65a. Art. 65a występuje w Kodeksie karnym wykonawczym i nie dotyczy recydywy.

Czy kilka wcześniejszych skazań oznacza multirecydywę?

Nie. Do zastosowania art. 64 § 2 k.k. konieczne jest spełnienie wszystkich warunków wskazanych w tym przepisie. Sama liczba wyroków nie wystarcza.

Co grozi za przestępstwo popełnione w warunkach art. 64 § 2 k.k.?

Sąd wymierza karę pozbawienia wolności w zaostrzonych granicach. Dolna granica zostaje zwiększona o połowę, a co do zasady o połowę zwiększa się również granica górna.

Czy multirecydywista może otrzymać karę w zawieszeniu?

W zwykłym trybie jest to co do zasady niemożliwe, ponieważ warunkowe zawieszenie wymaga, aby sprawca w chwili popełnienia czynu nie był wcześniej skazany na karę pozbawienia wolności. Wyjątki mogą wynikać ze szczególnych przepisów.

Jak bronić się przed błędnie przypisaną recydywą?

Trzeba sprawdzić poprzednie wyroki, dokumentację wykonania kar, datę nowego czynu, okres 5 lat oraz to, czy nowe przestępstwo należy do katalogu z art. 64 § 2 k.k.

Ile trwa analiza sprawy dotyczącej recydywy?

Wstępna analiza zależy od dostępności dokumentów. Pełna ocena może wymagać uzyskania odpisów wcześniejszych wyroków i informacji o wykonaniu kar z kilku sądów lub zakładów karnych.

Ile kosztuje obrona osoby wielokrotnie karanej?

Koszt jest ustalany indywidualnie. Zależy od liczby zarzutów, objętości akt, etapu postępowania, liczby wcześniejszych wyroków i przewidywanej liczby rozpraw.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: obrona w sprawach karnych, w tym sprawach osób uprzednio karanych
– obszar: Śląsk i cała Polska