Badania lekarskie górnika — odwołanie do WOMP

Aktualizacja redakcyjna: 7 października 2026 r.

Badania lekarskie górników to obowiązkowy element pracy pod ziemią. Mają na celu ochronę zdrowia pracowników i zapewnienie bezpieczeństwa w kopalniach. Zdarza się jednak, że orzeczenie lekarskie wyklucza górnika z dalszej pracy pod ziemią. Wówczas pracownik może się odwołać, a sprawa trafia do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (WOMP). W artykule wyjaśniamy, jak wygląda procedura badań, kiedy można się odwołać i jakie prawa przysługują górnikowi.

Obowiązkowe badania lekarskie górników

Zgodnie z Kodeksem pracy i przepisami BHP każdy górnik podlega okresowym badaniom lekarskim. Mają one na celu stwierdzenie, czy stan zdrowia pracownika pozwala na bezpieczną pracę pod ziemią. Badania obejmują m.in.:

• badania ogólne i laboratoryjne,
• badania układu oddechowego, w tym spirometrię,
• badania układu krążenia,
• audiometrię, czyli badanie słuchu,
• badania okulistyczne,
• w uzasadnionych przypadkach badania psychologiczne lub inne konsultacje specjalistyczne.

Zakres badań nie jest jednak identyczny dla każdego pracownika. Zależy od stanowiska, rodzaju wykonywanych obowiązków oraz zagrożeń opisanych przez pracodawcę w skierowaniu. Lekarz może również zlecić dodatkowe konsultacje, jeżeli są potrzebne do prawidłowej oceny zdolności do pracy.

Badania profilaktyczne dzielą się na:

• wstępne – przed rozpoczęciem pracy albo przed przeniesieniem na stanowisko, na którym występują czynniki szkodliwe lub uciążliwe,
• okresowe – wykonywane w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne – po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą.

Kiedy lekarz może wydać zakaz pracy pod ziemią?

Określenie „zakaz pracy pod ziemią” jest używane potocznie. Formalnie lekarz stwierdza istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku, w warunkach opisanych przez pracodawcę.

Przeciwwskazania mogą zostać stwierdzone, jeżeli praca w danych warunkach mogłaby zagrozić zdrowiu pracownika albo bezpieczeństwu innych osób. Najczęstsze przyczyny to:

• choroby płuc i układu oddechowego, w tym pylica lub POChP,
• choroby serca i układu krążenia,
• poważne zaburzenia wzroku lub słuchu,
• choroby kręgosłupa i stawów utrudniające ciężką pracę fizyczną,
• choroby neurologiczne albo zaburzenia wpływające na bezpieczne wykonywanie obowiązków,
• inne schorzenia, które w połączeniu z warunkami panującymi na stanowisku stwarzają nadmierne ryzyko.

Sama diagnoza nie zawsze oznacza automatyczny zakaz pracy pod ziemią. Znaczenie ma stopień nasilenia choroby, wyniki badań, zakres obowiązków oraz poziom narażenia na konkretnym stanowisku.

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego

Jeżeli górnik nie zgadza się z orzeczeniem lekarza medycyny pracy, może skorzystać z formalnej procedury odwoławczej. Takie samo prawo przysługuje pracodawcy, który wystawił skierowanie.

Procedura wygląda następująco:

1. Przygotowanie pisemnego odwołania wraz z uzasadnieniem. Należy wskazać, dlaczego pracownik kwestionuje orzeczenie i jakie wyniki badań lub okoliczności powinny zostać ponownie ocenione.
2. Złożenie odwołania za pośrednictwem podstawowej jednostki służby medycyny pracy, w której wydano orzeczenie.
3. Przekazanie odwołania i dokumentacji medycznej do właściwego podmiotu odwoławczego. Jednostka medycyny pracy powinna zrobić to w terminie 7 dni od otrzymania odwołania.
4. Ponowne badanie. Co do zasady przeprowadza je właściwy Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w terminie 14 dni od otrzymania odwołania.
5. Wydanie ostatecznego orzeczenia lekarskiego. Może ono potwierdzić albo zmienić wcześniejszą ocenę.

Właściwość WOMP ustala się według miejsca świadczenia pracy albo siedziby jednostki organizacyjnej, w której pracownik jest zatrudniony.

Jeżeli pierwsze orzeczenie wydał lekarz zatrudniony w WOMP, odwołania nie rozpoznaje ten sam ośrodek. Sprawa trafia do instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy albo do Uniwersyteckiego Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni.

Czy od orzeczenia WOMP można odwołać się ponownie?

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli orzeczenie wydał lekarz zatrudniony w WOMP jako jednostce podstawowej, możliwe jest odwołanie do właściwego instytutu. Jeżeli natomiast WOMP wydał orzeczenie już w trybie odwoławczym, jest ono ostateczne w procedurze medycyny pracy.

Sąd pracy nie jest kolejną instancją odwoławczą od WOMP. Może jednak badać, czy pracodawca prawidłowo zastosował orzeczenie i czy zgodnie z prawem zmienił warunki zatrudnienia albo rozwiązał umowę.

Jak przygotować odwołanie do WOMP?

W odwołaniu warto wskazać:

• datę i numer zakwestionowanego orzeczenia,
• datę jego otrzymania,
• stanowisko pracy i rzeczywisty zakres obowiązków,
• konkretne wyniki badań, z którymi pracownik się nie zgadza,
• choroby, leczenie i konsultacje specjalistyczne mające znaczenie dla sprawy,
• rozbieżności pomiędzy skierowaniem a rzeczywistymi warunkami pracy,
• wniosek o ponowne zbadanie i zmianę orzeczenia.

Do odwołania można dołączyć wyniki badań, wypisy ze szpitala, zaświadczenia od lekarzy specjalistów oraz wcześniejsze orzeczenia medycyny pracy. Prywatna opinia nie zastąpi badania odwoławczego, ale może wskazać okoliczności wymagające ponownej oceny.

Skierowanie na inne stanowisko

Jeżeli ostateczne orzeczenie wyklucza pracę na dotychczasowym stanowisku, pracodawca nie może dopuścić górnika do wykonywania tej pracy. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji ma bezwzględny obowiązek zapewnienia stanowiska na powierzchni.

Dalsze działania zależą przede wszystkim od rodzaju orzeczenia i przyczyny niezdolności. Możliwe są między innymi:

• uzgodnienie z pracownikiem przeniesienia na inne stanowisko,
• zaproponowanie pracy na powierzchni, jeżeli istnieje odpowiedni wakat,
• zmiana warunków pracy i wynagrodzenia za porozumieniem stron,
• wręczenie wypowiedzenia zmieniającego,
• w określonych przypadkach rozwiązanie umowy na zasadach ogólnych.

Obowiązek przeniesienia do innej pracy wynika wprost z przepisów między innymi wtedy, gdy lekarz stwierdzi szkodliwy wpływ dotychczasowej pracy na zdrowie, objawy wskazujące na powstawanie choroby zawodowej albo niezdolność do dotychczasowej pracy powstałą w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.

W pozostałych przypadkach samo stwierdzenie przeciwwskazań do określonego stanowiska nie gwarantuje otrzymania równorzędnej pracy. Pracodawca musi jednak działać zgodnie z Kodeksem pracy, umową o pracę, układem zbiorowym i regulacjami obowiązującymi w danej kopalni.

Czy przeniesienie oznacza niższe wynagrodzenie?

Praca na powierzchni albo na innym stanowisku może wiązać się z niższą pensją, utratą części dodatków lub zmianą sposobu zaliczania okresów pracy górniczej. Nie dzieje się to jednak automatycznie. Trzeba sprawdzić podstawę przeniesienia, treść umowy, układ zbiorowy oraz zasady wynagradzania obowiązujące u pracodawcy.

W niektórych przypadkach przewidzianych w Kodeksie pracy pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres do 6 miesięcy. Nie dotyczy to jednak każdego przeniesienia wynikającego z negatywnego orzeczenia lekarskiego.

Więcej o działaniach pracodawcy po utracie zdolności do pracy pod ziemią wyjaśniamy w artykule: zakaz zjazdu pod ziemię i degradacja górnika.

Roszczenia górnika

Górnik, który kwestionuje orzeczenie albo działania pracodawcy, powinien rozdzielić dwie procedury.

Pierwsza dotyczy zdrowia. W jej ramach składa się odwołanie od orzeczenia i przechodzi ponowne badanie w WOMP albo innym właściwym podmiocie.

Druga dotyczy zatrudnienia. Jeżeli pracodawca bezprawnie obniży wynagrodzenie, nieprawidłowo zmieni stanowisko albo rozwiąże umowę, pracownik może dochodzić swoich praw przed sądem pracy.

W zależności od sytuacji roszczenia mogą obejmować:

• uznanie wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne,
• przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, jeżeli jest to prawnie i medycznie możliwe,
• odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy,
• wyrównanie wynagrodzenia albo wypłatę należnego dodatku wyrównawczego,
• zapłatę innych świadczeń wynikających z umowy, regulaminu lub układu zbiorowego.

Terminy na odwołanie do sądu pracy są krótkie. Dlatego pisma pracodawcy nie można odkładać do czasu zakończenia rozmów z przełożonym albo związkiem zawodowym.

Najczęstsze problemy

• niepełny opis warunków pracy i narażeń w skierowaniu,
• brak pisemnego uzasadnienia odwołania,
• przekroczenie 7-dniowego terminu,
• przekonanie, że prywatne zaświadczenie automatycznie unieważnia orzeczenie,
• złożenie odwołania bezpośrednio do niewłaściwego WOMP,
• mylenie odwołania medycznego ze sprawą przeciwko pracodawcy,
• przyjęcie nowych warunków pracy bez sprawdzenia ich wpływu na wynagrodzenie i uprawnienia górnicze.

Jak ocenić dalsze działanie?

Odwołanie warto złożyć wtedy, gdy istnieją konkretne argumenty medyczne, badanie było niepełne, lekarz nie uwzględnił aktualnych wyników albo skierowanie nie odpowiada rzeczywistym warunkom pracy.

Najmniejsze szanse ma odwołanie oparte wyłącznie na przekonaniu pracownika, że „czuje się dobrze”. WOMP ocenia nie tylko samopoczucie, ale również ryzyko związane z pracą pod ziemią, możliwość nagłego pogorszenia stanu zdrowia i bezpieczeństwo innych pracowników.

Nie należy też koncentrować całej sprawy na walce z lekarzem. Często równie ważne jest sprawdzenie, co pracodawca zrobił po otrzymaniu orzeczenia i czy prawidłowo przeprowadził zmianę stanowiska lub wynagrodzenia.

Kiedy nie iść do sądu?

Nie należy kierować sprawy do sądu wyłącznie po to, aby „odwołać się od lekarza”, jeżeli nie wykorzystano jeszcze 7-dniowej procedury medycznej. Sąd pracy nie zastępuje WOMP i nie przeprowadza profilaktycznych badań pracowników.

Postępowanie sądowe ma sens przede wszystkim wtedy, gdy po wydaniu orzeczenia pracodawca:

• niezgodnie z prawem wypowiedział umowę,
• bez właściwej procedury obniżył wynagrodzenie,
• naruszył warunki umowy albo układu zbiorowego,
• odmówił świadczeń przysługujących w związku z przeniesieniem,
• zastosował wobec pracownika działania odwetowe.

Jeżeli problem dotyczy wyłącznie oceny stanu zdrowia, pierwszym krokiem powinno być prawidłowo przygotowane odwołanie medyczne.

Ile trwa odwołanie do WOMP i ile kosztuje?

Pracownik ma 7 dni na wniesienie odwołania. Podstawowa jednostka służby medycyny pracy ma następnie 7 dni na przekazanie pisma i dokumentacji. Ponowne badanie powinno zostać przeprowadzone w terminie 14 dni od otrzymania odwołania przez właściwy podmiot.

W praktyce cała procedura może potrwać kilka tygodni, zwłaszcza gdy konieczne są dodatkowe konsultacje specjalistyczne.

Koszt badań profilaktycznych, ponownego badania w trybie odwoławczym oraz należny zwrot kosztów przejazdu ponosi pracodawca. Samo wniesienie odwołania nie podlega opłacie sądowej. Osobnym kosztem może być konsultacja prawna albo przygotowanie uzasadnienia przez pełnomocnika.

Podsumowanie

Stan prawny: 24 lipca 2026 r.

Podstawa prawna: art. 229–231 Kodeksu pracy oraz § 5 rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, z uwzględnieniem zmian obowiązujących od 17 kwietnia 2026 r.

Co sprawdzić w swojej sytuacji?

Odwołanie od orzeczenia medycyny pracy oraz odwołanie od wypowiedzenia to dwa różne tryby. Sam wniosek o ponowne badanie nie zastępuje pozwu pracowniczego i nie przedłuża jego terminu. Pilnuj oddzielnie dat otrzymania dokumentów.

Najczęstsze pytania

Czy można powołać własnego lekarza w sprawie odwołania?

Prywatny lekarz nie zastępuje WOMP i nie wydaje ostatecznego orzeczenia w procedurze odwoławczej. Jego opinia, wyniki badań i dokumentacja mogą jednak pomóc wykazać, jakie okoliczności powinny zostać ponownie ocenione.

Czy pracodawca musi zapewnić pracę na powierzchni?

Nie w każdej sytuacji. Obowiązek przeniesienia wynika z przepisów tylko w określonych przypadkach. W pozostałych sytuacjach możliwość zatrudnienia na powierzchni zależy między innymi od treści orzeczenia, dostępnych stanowisk, umowy i regulacji zakładowych.

Czy można dochodzić odszkodowania za obniżenie wynagrodzenia?

Tak, jeżeli obniżenie wynagrodzenia albo zmiana warunków zatrudnienia nastąpiły niezgodnie z prawem. Nie każde przeniesienie daje jednak automatyczne prawo do odszkodowania lub dodatku wyrównawczego.

Ile trwa odwołanie od orzeczenia lekarza medycyny pracy?

Odwołanie trzeba złożyć w terminie 7 dni. Jednostka medycyny pracy ma 7 dni na jego przekazanie, a właściwy podmiot odwoławczy powinien przeprowadzić ponowne badanie w terminie 14 dni od otrzymania dokumentacji.

Ile kosztuje odwołanie do WOMP?

Koszt ponownego badania oraz związane z nim koszty przejazdu pracownika ponosi pracodawca. Pracownik nie płaci opłaty za samo uruchomienie procedury odwoławczej.

Czy warto odwołać się od negatywnego orzeczenia?

Tak, jeżeli badanie było niepełne, pominięto ważną dokumentację, skierowanie zawiera błędy albo istnieją aktualne wyniki podważające ocenę lekarza. Odwołanie bez konkretnych argumentów ma znacznie mniejsze szanse powodzenia.

Wróć do przewodnika po nadgodzinach górniczych.

Źródła

• Kodeks pracy — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245
• Badania lekarskie pracowników — zasady odwołania

Autor: adwokat Łukasz Oleś. Prawo pracy — Katowice, Śląsk i cała Polska.