Błąd przy porodzie – jakie roszczenia przysługują rodzicom i dziecku?

Błąd przy porodzie to jedna z najtrudniejszych spraw medycznych, bo dotyczy jednocześnie zdrowia dziecka, matki i całej rodziny. Jeżeli przez zaniedbanie personelu doszło do niedotlenienia, urazu, opóźnionego cesarskiego cięcia, nieprawidłowej reakcji na zapis KTG albo innych powikłań, rodzice mogą dochodzić roszczeń wobec szpitala lub jego ubezpieczyciela. Dziecko może żądać naprawienia szkody doznanej także przed urodzeniem, jeżeli po urodzeniu ujawniły się jej skutki.

Najczęściej w takich sprawach chodzi o zadośćuczynienie za krzywdę, odszkodowanie za koszty leczenia, rentę na zwiększone potrzeby oraz zabezpieczenie środków na rehabilitację, terapię, dojazdy, sprzęt medyczny i opiekę. W ciężkich sprawach roszczenia mogą być wysokie, ponieważ szkoda dziecka często będzie trwała przez wiele lat.

Na czym polega błąd przy porodzie?

Błąd przy porodzie polega na takim działaniu albo zaniechaniu lekarza, położnej lub innego personelu medycznego, które odbiega od aktualnej wiedzy medycznej i prowadzi do szkody u dziecka lub matki. Nie każde powikłanie jest błędem. Błędem jest dopiero sytuacja, w której można wykazać, że prawidłowe postępowanie dawało realną szansę uniknięcia szkody albo ograniczenia jej skutków.

Najczęściej analizowane są sytuacje, w których doszło do:

• braku prawidłowego monitorowania tętna płodu,
• błędnej interpretacji zapisu KTG,
• opóźnienia decyzji o cesarskim cięciu,
• zbyt późnego wezwania lekarza lub zespołu operacyjnego,
• zaniechania interwencji mimo objawów zagrożenia dziecka lub matki,
• nieprawidłowego użycia próżniociągu albo kleszczy,
• błędów przy podawaniu oksytocyny lub innych leków,
• nieprawidłowej kwalifikacji do porodu naturalnego,
• braku reakcji na objawy niedotlenienia, krwotoku, zakażenia lub stanu zagrożenia życia.

Jakie roszczenia może mieć dziecko po błędzie przy porodzie?

Dziecko jest osobnym poszkodowanym. To bardzo ważne. Roszczenia dziecka nie są tym samym, co roszczenia rodziców. Jeżeli wskutek błędu przy porodzie dziecko doznało uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia albo trwałej niepełnosprawności, w jego imieniu roszczeń dochodzą rodzice jako przedstawiciele ustawowi.

Dziecko może dochodzić przede wszystkim:

• zadośćuczynienia za ból, cierpienie, trwałe ograniczenia i pogorszenie jakości życia,
• odszkodowania za koszty leczenia, rehabilitacji, terapii, leków, prywatnych konsultacji i dojazdów,
• renty na zwiększone potrzeby, jeżeli dziecko wymaga stałej rehabilitacji, terapii, opieki, sprzętu lub leczenia,
• renty z tytułu zmniejszonych widoków powodzenia na przyszłość, jeżeli uraz wpływa na przyszłą samodzielność, edukację lub możliwość pracy,
• wyłożenia z góry środków na leczenie, gdy potrzebne są pilne wydatki medyczne,
• ustalenia odpowiedzialności na przyszłość, gdy nie da się jeszcze przewidzieć wszystkich skutków zdrowotnych.

Typowe skutki błędów okołoporodowych to między innymi niedotlenienie okołoporodowe, mózgowe porażenie dziecięce, uszkodzenie splotu barkowego, zaburzenia neurologiczne, opóźnienie rozwoju, trwałe ograniczenia ruchowe albo powikłania wymagające wieloletniej terapii.

Jakie roszczenia przysługują matce?

Matka również może być poszkodowaną. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których doszło do powikłań zdrowotnych po porodzie, nieprawidłowego leczenia, braku reakcji na krwotok, zakażenie, pęknięcie macicy, powikłania po cesarskim cięciu albo naruszenie praw pacjentki.

Matka może żądać:

• zadośćuczynienia za własną krzywdę fizyczną i psychiczną,
• odszkodowania za koszty leczenia, leków, konsultacji, rehabilitacji i diagnostyki,
• zwrotu utraconych dochodów, jeżeli powikłania uniemożliwiły pracę,
• renty, jeśli jej potrzeby wzrosły albo utraciła zdolność do pracy,
• zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta, na przykład brak informacji, brak zgody albo niewłaściwe potraktowanie podczas porodu.

W praktyce sprawa matki i sprawa dziecka często są prowadzone razem, ale trzeba je rozdzielić na poziomie dowodów i kwot. Inna jest szkoda dziecka, inna jest szkoda matki, a jeszcze inna krzywda rodziców wynikająca z ciężkiego stanu dziecka.

Jakie roszczenia mogą mieć rodzice?

Rodzice mogą występować w dwóch rolach. Po pierwsze, działają w imieniu dziecka. Po drugie, w niektórych sytuacjach mogą dochodzić także własnych roszczeń.

Własne roszczenia rodziców mogą pojawić się szczególnie wtedy, gdy:

• doszło do śmierci dziecka,
• dziecko doznało ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała, które uniemożliwia normalną więź rodzinną,
• rodzice ponoszą realne koszty leczenia, rehabilitacji, opieki i dostosowania życia rodziny do niepełnosprawności dziecka,
• jedno z rodziców musiało ograniczyć albo zakończyć pracę zawodową, aby opiekować się dzieckiem,
• doszło do naruszenia praw pacjenta matki, na przykład prawa do informacji, zgody albo poszanowania godności.

Minimum prawa: na jakiej podstawie można żądać pieniędzy?

Podstawą odpowiedzialności jest najczęściej czyn niedozwolony, czyli zawinione działanie albo zaniechanie, które wyrządziło szkodę. W sprawach medycznych trzeba zwykle wykazać trzy elementy:

• błąd – czyli nieprawidłowe postępowanie personelu,
• szkodę – czyli konkretny uszczerbek zdrowotny, koszty albo krzywdę,
• związek przyczynowy – czyli to, że szkoda wynika z błędu, a nie z normalnego, nieuniknionego powikłania.

W sprawach o błąd przy porodzie znaczenie mają zwłaszcza przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące naprawienia szkody na osobie. Obejmują one koszty leczenia, rentę, zadośćuczynienie, roszczenia po śmierci poszkodowanego oraz roszczenia dziecka za szkody doznane przed urodzeniem.

Najczęściej pozwanym jest szpital, a nie pojedynczy lekarz. Wynika to z tego, że pacjent korzysta ze świadczenia udzielanego przez placówkę medyczną, a szpital odpowiada za organizację porodu, personel, procedury i bezpieczeństwo pacjentów. W praktyce w sprawie uczestniczy często również ubezpieczyciel szpitala.

Jak udowodnić błąd przy porodzie?

Największy błąd rodziców polega na tym, że zaczynają od emocjonalnego opisu sprawy, a nie od dokumentacji. Emocje są zrozumiałe. Ale w sądzie wygrywa się dokumentami, opinią biegłego i logicznym wykazaniem, że personel mógł postąpić inaczej.

W pierwszej kolejności trzeba zabezpieczyć:

• pełną dokumentację ciąży,
• kartę porodu, partogram i kartę obserwacji,
• pełny zapis KTG, nie tylko opis zapisu,
• dokumentację z bloku porodowego albo operacyjnego,
• kartę znieczulenia, jeżeli było stosowane,
• dokumentację neonatologiczną dziecka,
• wyniki badań obrazowych, neurologicznych i rehabilitacyjnych,
• konsultacje specjalistyczne po porodzie,
• rachunki i faktury za leczenie, rehabilitację, dojazdy, sprzęt i opiekę,
• notatki rodziców z przebiegu porodu i późniejszego leczenia.

W sprawach sądowych decydujące znaczenie ma zwykle opinia biegłych. Sąd ocenia, czy postępowanie personelu było zgodne z aktualną wiedzą medyczną, czy decyzje podjęto na czas oraz czy opóźnienie albo zaniechanie mogło doprowadzić do szkody.

Jakie dokumenty są najważniejsze?

W sprawach o błąd przy porodzie najważniejsze są dokumenty pokazujące moment, w którym personel powinien zareagować. Często chodzi o minuty, nie o godziny. Dlatego tak ważny jest zapis KTG, decyzja o cesarskim cięciu, czas wezwania lekarza, czas rozpoczęcia operacji i stan dziecka po urodzeniu.

Odszkodowanie, zadośćuczynienie i renta – czym się różnią?

W rozmowach z klientami wszystko bywa nazywane „odszkodowaniem”. Prawnie to nie zawsze jest precyzyjne. W pozwie warto rozdzielić roszczenia, bo każde z nich obejmuje coś innego.

• Odszkodowanie obejmuje konkretne koszty, na przykład leczenie, rehabilitację, leki, sprzęt, dojazdy, prywatne wizyty, dostosowanie mieszkania lub utracone zarobki.
• Zadośćuczynienie dotyczy krzywdy, bólu, cierpienia, traumy, niepełnosprawności i pogorszenia jakości życia.
• Renta jest potrzebna wtedy, gdy szkoda będzie generować stałe koszty w przyszłości, na przykład rehabilitację, opiekę, terapię, turnusy, sprzęt albo specjalistyczną edukację.
• Ustalenie odpowiedzialności na przyszłość pomaga wtedy, gdy skutki błędu mogą ujawniać się przez kolejne lata.

W ciężkich sprawach dotyczących dziecka renta bywa jednym z najważniejszych roszczeń. Jednorazowe zadośćuczynienie nie rozwiązuje problemu, jeżeli rodzina co miesiąc ponosi koszty rehabilitacji, terapii, leków i opieki.

Czy można skorzystać z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych?

W niektórych sprawach można rozważyć wniosek do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych przy Rzeczniku Praw Pacjenta. To osobna ścieżka, inna niż proces cywilny. Może być szybsza, ale nie zawsze będzie najlepsza, zwłaszcza gdy szkoda jest bardzo wysoka i rodzina chce dochodzić pełnych roszczeń przed sądem.

Fundusz może mieć znaczenie, gdy zdarzenie medyczne miało miejsce w szpitalu i z wysokim prawdopodobieństwem można było go uniknąć przy prawidłowym udzieleniu świadczenia zdrowotnego. Wniosek wymaga opisania zdarzenia i dołączenia dokumentacji. Trzeba też pamiętać, że świadczenie z Funduszu ma ustawowe limity, a przyjęcie świadczenia może mieć wpływ na dalsze dochodzenie roszczeń.

Przedawnienie roszczeń po błędzie przy porodzie

Terminy przedawnienia trzeba oceniać indywidualnie. Co do zasady roszczenia z czynu niedozwolonego przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W sprawach szkody na osobie termin ten nie może skończyć się wcześniej niż po 3 latach od takiej wiedzy.

Przy dziecku obowiązuje ważna ochrona: przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nią pełnoletności. To nie znaczy jednak, że warto czekać. Im szybciej zostanie zabezpieczona dokumentacja, tym większa szansa na rzetelną ocenę sprawy.

Jeżeli błąd przy porodzie mógł jednocześnie stanowić przestępstwo, w grę może wchodzić dłuższy termin. Tego nie należy jednak zakładać automatycznie. Trzeba sprawdzić dokumenty, przebieg zdarzenia i ewentualne postępowanie karne.

Z praktyki kancelarii

Najczęstsze błędy rodziców po trudnym porodzie

Rodzice po trudnym porodzie często są zmęczeni, przestraszeni i skupieni na leczeniu dziecka. To naturalne. Niestety właśnie wtedy najłatwiej popełnić błędy, które później utrudniają sprawę.

• nie występują o pełną dokumentację medyczną,
• opierają się tylko na ustnych wyjaśnieniach personelu,
• nie zabezpieczają rachunków za leczenie i rehabilitację,
• czekają zbyt długo z oceną sprawy,
• nie zapisują chronologii zdarzeń, gdy jeszcze pamiętają szczegóły,
• mieszają roszczenia dziecka z roszczeniami rodziców,
• żądają przypadkowej kwoty bez wyliczenia kosztów przyszłej opieki,
• nie sprawdzają, czy problemem było opóźnienie decyzji, błąd organizacyjny czy normalne powikłanie.

Moja ocena jako pełnomocnika

W sprawach o błąd przy porodzie najważniejsze jest chłodne ustalenie, czy istnieje punkt uchwytny w dokumentacji. Sam dramatyczny skutek nie wystarcza. Trzeba znaleźć moment, w którym personel powinien podjąć inną decyzję: szybciej wykonać cesarskie cięcie, inaczej zinterpretować KTG, wezwać lekarza, przerwać próbę porodu naturalnego albo wdrożyć leczenie.

Największy potencjał mają sprawy, w których dokumentacja pokazuje objawy zagrożenia, a reakcja była spóźniona albo niewystarczająca. Najtrudniejsze są sprawy, w których dziecko ma problemy zdrowotne, ale dokumentacja nie pokazuje uchwytnego błędu, a biegli mogą wskazać na niezawinione powikłanie albo przyczyny niezależne od przebiegu porodu.

Rodziny najczęściej tracą czas i pieniądze wtedy, gdy zaczynają od żądania wysokiej kwoty, a nie od odpowiedzi na pytanie: co dokładnie zrobiono źle i jak to wpłynęło na zdrowie dziecka lub matki?

Kiedy NIE iść do sądu?

Nie każda sprawa po trudnym porodzie powinna od razu trafić do sądu. Czasami lepszym pierwszym krokiem jest analiza dokumentacji, rozmowa z lekarzem konsultantem, wezwanie szpitala do zapłaty, zgłoszenie szkody do ubezpieczyciela albo rozważenie Funduszu Kompensacyjnego.

Do sądu nie warto iść pochopnie, gdy:

• nie ma jeszcze pełnej dokumentacji medycznej,
• nie wiadomo, jaki konkretnie błąd miał popełnić personel,
• brakuje rozpoznania skutków zdrowotnych dziecka,
• nie oszacowano kosztów leczenia i rehabilitacji,
• sprawa opiera się wyłącznie na emocjach, bez dowodów,
• roszczenie jest przedwczesne, bo stan zdrowia dziecka wymaga dalszej diagnostyki.

To nie oznacza rezygnacji z roszczeń. To oznacza, że trzeba najpierw przygotować sprawę tak, aby nie przegrać jej przez pośpiech.

Co zrobić krok po kroku?

1. Złóż wniosek o pełną dokumentację medyczną ze szpitala, poradni, oddziału neonatologicznego i placówek prowadzących dziecko po porodzie.
2. Zabezpiecz zapis KTG oraz dokumenty z sali porodowej, nie tylko kartę wypisową.
3. Spisz chronologię porodu: godziny, objawy, decyzje personelu, rozmowy, moment pogorszenia stanu matki lub dziecka.
4. Zbierz dokumenty kosztowe: faktury, rachunki, przelewy, dojazdy, sprzęt, konsultacje, rehabilitację i leki.
5. Ustal skutki zdrowotne u dziecka i matki, najlepiej na podstawie dokumentów specjalistycznych.
6. Oddziel roszczenia dziecka od roszczeń rodziców, bo każde wymaga innego uzasadnienia.
7. Przeanalizuj odpowiedzialność szpitala i ubezpieczyciela.
8. Wybierz ścieżkę: wezwanie do zapłaty, negocjacje, Fundusz Kompensacyjny albo pozew cywilny.

Ile trwa sprawa o błąd przy porodzie?

Sprawa sądowa o błąd przy porodzie może trwać długo, zwłaszcza gdy wymaga opinii biegłych z położnictwa, ginekologii, neonatologii, neurologii dziecięcej lub rehabilitacji. W prostszych sprawach negocjacje z ubezpieczycielem mogą zakończyć się szybciej. W ciężkich sprawach sądowych trzeba liczyć się z wieloletnim postępowaniem.

Najwięcej czasu zajmuje zwykle opinia biegłych. To ona odpowiada na pytanie, czy personel popełnił błąd i czy ten błąd doprowadził do szkody. Jeżeli opinia jest niepełna albo sprzeczna, konieczne mogą być zastrzeżenia, opinia uzupełniająca albo opinia innego zespołu biegłych.

Ile kosztuje sprawa?

Koszt zależy od wybranej ścieżki i wartości roszczeń. Przy pozwie sądowym trzeba liczyć się z opłatą sądową, kosztami opinii biegłych oraz kosztami zastępstwa procesowego. W sprawach o wysokie roszczenia opłata sądowa może być znacząca, dlatego warto rozważyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli sytuacja finansowa rodziny tego wymaga.

Wniosek do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych ma osobną opłatę. Ta ścieżka może być tańsza i prostsza niż proces, ale nie zawsze pozwala uzyskać kwoty odpowiadające pełnej szkodzie, zwłaszcza przy ciężkiej niepełnosprawności dziecka.

Czy śmierć dziecka zmienia zakres roszczeń?

Tak. Jeżeli wskutek błędu przy porodzie doszło do śmierci dziecka, najbliżsi mogą dochodzić roszczeń związanych ze śmiercią osoby bliskiej. W grę może wchodzić zadośćuczynienie za krzywdę, odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, zwrot kosztów leczenia i pogrzebu oraz inne roszczenia zależne od okoliczności.

Takie sprawy wymagają szczególnie ostrożnej analizy. Trzeba ustalić, czy śmierć była skutkiem nieprawidłowego postępowania personelu, czy też doszło do tragicznego, ale niezawinionego powikłania. Więcej o podobnych sprawach przeczytasz w artykule: śmierć pacjenta w wyniku błędu lekarskiego.

Podsumowanie

FAQ

Czy za błąd przy porodzie zawsze należy się odszkodowanie?

Nie. Odszkodowanie należy się wtedy, gdy można wykazać błąd personelu, szkodę oraz związek między błędem a skutkiem zdrowotnym. Sam trudny poród albo powikłanie nie wystarczą.

Kto może wystąpić z roszczeniem w imieniu dziecka?

Najczęściej robią to rodzice jako przedstawiciele ustawowi dziecka. Jeżeli sprawa trafia do sądu, roszczenia dziecka trzeba wyraźnie oddzielić od roszczeń matki i rodziców.

Czy dziecko może żądać naprawienia szkody sprzed urodzenia?

Tak. Po urodzeniu dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem, jeżeli skutki ujawniły się po porodzie.

Ile można dostać za błąd przy porodzie?

Kwota zależy od skutków zdrowotnych, kosztów leczenia, potrzeb dziecka, zakresu cierpienia i wpływu błędu na życie rodziny. W ciężkich sprawach roszczenia mogą obejmować nie tylko jednorazowe zadośćuczynienie, ale też rentę na wiele lat.

Czy trzeba pozywać lekarza?

Nie zawsze. W praktyce często pozwanym jest szpital oraz jego ubezpieczyciel, ponieważ to placówka odpowiada za organizację porodu i działania personelu.

Czy warto składać wniosek do Funduszu Kompensacyjnego?

To zależy od sprawy. Fundusz może być szybszą ścieżką, ale ma limity świadczeń. Przy bardzo poważnych skutkach zdrowotnych dziecka trzeba porównać tę drogę z procesem cywilnym.

Jak długo trwa sprawa o błąd przy porodzie?

Negocjacje mogą trwać krócej, ale sprawa sądowa często trwa kilka lat, zwłaszcza gdy potrzebne są opinie wielu biegłych.

Jakie dokumenty są najważniejsze?

Najważniejsze są pełny zapis KTG, karta porodu, partogram, dokumentacja neonatologiczna, dokumentacja leczenia dziecka i matki oraz rachunki za leczenie, rehabilitację i opiekę.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: błędy medyczne, odszkodowania, zadośćuczynienia i renty
– obszar: Śląsk i cała Polska