Błąd w sztuce lekarskiej – kiedy pacjent może żądać odszkodowania?

Błąd medyczny to jedna z najtrudniejszych sytuacji, z jakimi może zmierzyć się pacjent. Często pojawia się po operacji, błędnej diagnozie, zbyt późnym rozpoznaniu choroby, nieprawidłowym leczeniu albo braku reakcji na pogarszający się stan zdrowia.

W praktyce najważniejsze pytanie brzmi jednak nie: „czy leczenie się nie udało?”, ale: czy szkoda powstała dlatego, że lekarz lub placówka medyczna popełnili błąd. Od tego zależy, czy pacjent może żądać odszkodowania, zadośćuczynienia albo renty.

Czym jest błąd w sztuce lekarskiej?

Błąd w sztuce lekarskiej to działanie lub zaniechanie sprzeczne z aktualną wiedzą medyczną, zasadami diagnostyki, leczenia albo należytą starannością wymaganą od lekarza. Może dotyczyć zarówno lekarza, jak i szpitala, przychodni, personelu medycznego albo organizacji leczenia.

Nie każdy zły skutek leczenia jest błędem. Medycyna wiąże się z ryzykiem. Zabieg może mieć powikłania, lek może nie zadziałać, a choroba może rozwijać się mimo prawidłowego leczenia. Błąd pojawia się wtedy, gdy problem wynika z nieprawidłowego postępowania, którego można było uniknąć.

Błąd lekarski a powikłanie – na czym polega różnica?

To jedna z najważniejszych różnic w sprawach o odszkodowanie. Powikłanie może wystąpić mimo prawidłowego leczenia. Błąd oznacza natomiast, że lekarz albo placówka medyczna postąpili nieprawidłowo.

Przykład: samo pogorszenie stanu po operacji nie przesądza jeszcze o błędzie. Ale jeżeli lekarze zignorowali objawy alarmowe, nie wykonali koniecznych badań albo zbyt późno podjęli leczenie naprawcze, sytuacja może wyglądać inaczej.

Najczęstsze przykłady błędów lekarskich

Do błędów w sztuce lekarskiej najczęściej dochodzi przy diagnozie, leczeniu, zabiegach operacyjnych i organizacji opieki nad pacjentem.

• błędna diagnoza, np. uznanie objawów nowotworu za niegroźną infekcję,
• zbyt późne skierowanie pacjenta na podstawowe badania,
• zaniechanie konsultacji ze specjalistą mimo wyraźnych objawów,
• nieprawidłowo przeprowadzona operacja,
• operacja niewłaściwego organu albo niewłaściwej części ciała,
• pomylenie pacjentów, wyników albo dokumentacji,
• nieprawidłowe dawkowanie leków,
• brak reakcji na pogorszenie stanu pacjenta po zabiegu,
• wypisanie pacjenta ze szpitala mimo wskazań do dalszej obserwacji.

Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim rozpoznania choroby, warto sprawdzić także osobny artykuł: błąd w diagnozie lekarskiej.

Co trzeba udowodnić, aby uzyskać odszkodowanie?

W sprawie o błąd w sztuce lekarskiej pacjent musi wykazać trzy podstawowe elementy.

1. Błąd lub zaniechanie – czyli konkretne nieprawidłowe zachowanie lekarza, szpitala albo personelu medycznego.
2. Szkodę – na przykład pogorszenie zdrowia, dodatkową operację, dłuższe leczenie, utratę zarobków albo trwały uszczerbek.
3. Związek przyczynowy – trzeba pokazać, że szkoda wynika z błędu, a nie wyłącznie z naturalnego przebiegu choroby.

To właśnie związek przyczynowy jest często najtrudniejszy. Nie wystarczy powiedzieć: „byłem leczony i mój stan się pogorszył”. Trzeba wykazać, że gdyby lekarz postąpił prawidłowo, szkody można było uniknąć albo przynajmniej istotnie ją ograniczyć.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sprawach medycznych wygrywa nie ten, kto ma największe emocje, ale ten, kto ma dokumenty i potrafi pokazać medyczny ciąg zdarzeń.

Najważniejsze dowody to:

• pełna dokumentacja medyczna ze szpitala, przychodni i poradni,
• historia choroby, wyniki badań, opisy zabiegów i karty informacyjne,
• dokumentacja z leczenia naprawczego,
• rachunki za leczenie, rehabilitację, leki, dojazdy i opiekę,
• zaświadczenia o niezdolności do pracy,
• korespondencja z placówką medyczną lub ubezpieczycielem,
• zeznania świadków, np. rodziny obecnej przy rozmowach z lekarzami,
• opinia biegłego lekarza w postępowaniu sądowym.

Jeżeli pacjent nie ma dokumentacji, powinien wystąpić o jej pełną kopię. Placówka medyczna nie może dowolnie odmawiać jej wydania. Bez dokumentacji trudno ocenić, czy sprawa rzeczywiście nadaje się do dochodzenia roszczeń.

Czego może domagać się pacjent?

Pacjent poszkodowany przez błąd w sztuce lekarskiej może żądać kilku rodzajów świadczeń. Nie są one tym samym.

1. Odszkodowania – za konkretne koszty, np. leczenie, rehabilitację, prywatne wizyty, leki, dojazdy, opiekę, utracone zarobki.
2. Zadośćuczynienia – za ból, cierpienie, stres, utratę sprawności, pogorszenie jakości życia.
3. Renty – gdy pacjent wymaga stałej opieki, ma zwiększone potrzeby albo utracił możliwość pracy.
4. Zwrotu kosztów leczenia na przyszłość – jeżeli dalsze leczenie lub rehabilitacja są konieczne.

Więcej o samej wysokości świadczeń znajdziesz w artykule: ile realnie można żądać zadośćuczynienia.

Kto odpowiada za błąd: lekarz, szpital czy ubezpieczyciel?

To zależy od sytuacji. W wielu sprawach roszczenia kieruje się nie bezpośrednio przeciwko lekarzowi, ale przeciwko szpitalowi, przychodni albo ich ubezpieczycielowi. Pacjent nie zawsze musi sam ustalać, który członek personelu zawinił. Czasem błąd wynika z organizacji leczenia, braku nadzoru, złego obiegu informacji albo zaniechania badań.

Jeżeli problem dotyczy odpowiedzialności placówki za lekarza lub personel, pomocny będzie także artykuł: odpowiedzialność szpitala za błąd lekarza.

Jak można dochodzić roszczeń za błąd w sztuce lekarskiej?

Pacjent ma kilka możliwych dróg działania. Wybór zależy od rodzaju szkody, dokumentacji, dowodów i celu pacjenta.

1. Wezwanie do zapłaty lub zgłoszenie szkody

Często pierwszym krokiem jest zgłoszenie roszczeń do placówki medycznej albo jej ubezpieczyciela. W takim piśmie trzeba jasno wskazać, na czym polegał błąd, jaka powstała szkoda i jakiej kwoty domaga się pacjent.

2. Postępowanie przed Rzecznikiem Praw Pacjenta

W niektórych sprawach możliwe jest skorzystanie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. To tryb pozasądowy, prowadzony przez Rzecznika Praw Pacjenta. Może być szybszy niż proces sądowy, ale nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem.

Trzeba uważać szczególnie na jedną rzecz: przyjęcie świadczenia kompensacyjnego może zamknąć drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wynikających z tego samego zdarzenia w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku. Dlatego przed przyjęciem świadczenia warto sprawdzić, czy nie ograniczy ono dalszych roszczeń.

3. Pozew cywilny

Jeżeli szkoda jest poważna, kwota roszczeń wysoka albo sprawa wymaga pełnego ustalenia odpowiedzialności, właściwą drogą może być pozew o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę.

4. Postępowanie karne

Postępowanie karne ma sens wtedy, gdy zachowanie lekarza lub personelu mogło stanowić przestępstwo, np. narażenie pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Nie zastępuje ono jednak automatycznie sprawy o pieniądze.

Z praktyki kancelarii

Najczęstsze błędy pacjentów

W sprawach o błędy lekarskie pacjenci bardzo często tracą czas i dowody już na początku. To później utrudnia negocjacje albo proces.

• czekają kilka miesięcy z pobraniem dokumentacji medycznej,
• rozmawiają tylko telefonicznie i nie zostawiają śladu w korespondencji,
• składają ogólną skargę, ale bez konkretnych zarzutów,
• żądają przypadkowej kwoty, bez wyliczenia szkody,
• podpisują ugodę bez sprawdzenia, czy obejmuje przyszłe roszczenia,
• zakładają, że samo powikłanie zawsze oznacza błąd lekarza,
• nie zabezpieczają rachunków za leczenie, rehabilitację i dojazdy.

Moja ocena jako pełnomocnika

Sprawa o błąd w sztuce lekarskiej ma sens wtedy, gdy da się połączyć dokumentację medyczną z konkretnym zaniedbaniem. Najmocniejsze sprawy to te, w których widać wyraźny moment błędu: brak badania, ignorowanie objawów, zbyt późna diagnoza, niewłaściwa decyzja terapeutyczna albo brak reakcji po zabiegu.

Najsłabsze sprawy to te, w których pacjent ma wyłącznie poczucie krzywdy, ale dokumentacja nie pokazuje odstępstwa od zasad medycyny. To nie oznacza, że nie warto sprawy sprawdzić. Oznacza tylko, że nie należy zaczynać od pozwu.

Kiedy NIE iść od razu do sądu?

Nie każda sprawa powinna zaczynać się od pozwu. Czasem sąd jest potrzebny, ale czasem wcześniejsza analiza pozwala uniknąć kosztów i kilku lat sporu.

Nie warto iść od razu do sądu, gdy:

• pacjent nie ma jeszcze pełnej dokumentacji medycznej,
• nie wiadomo, czy doszło do błędu, czy tylko do typowego powikłania,
• szkoda jest niewielka i możliwe jest szybsze rozwiązanie pozasądowe,
• sprawa może kwalifikować się do Funduszu Kompensacyjnego,
• nie oszacowano jeszcze kosztów leczenia i skutków zdrowotnych,
• pacjent nie wie, kogo pozwać: lekarza, szpital czy ubezpieczyciela.

Co zrobić krok po kroku?

1. Złóż wniosek o pełną dokumentację medyczną. Poproś o historię choroby, wyniki badań, opisy zabiegów, karty informacyjne i dokumentację pielęgniarską.
2. Spisz chronologię leczenia. Daty, objawy, wizyty, rozmowy, decyzje lekarzy i moment pogorszenia zdrowia.
3. Zabezpiecz koszty. Zachowaj faktury za leczenie, rehabilitację, leki, dojazdy i opiekę.
4. Nie podpisuj ugody bez analizy. Sprawdź, czy nie zamyka ona drogi do dalszych roszczeń.
5. Oceń możliwe ścieżki. Czasem lepszy będzie wniosek do RPP, czasem wezwanie do zapłaty, a czasem pozew.
6. Ustal realną kwotę roszczeń. Oddziel koszty leczenia od zadośćuczynienia za krzywdę i ewentualnej renty.

Ile trwa sprawa o błąd w sztuce lekarskiej?

To zależy od wybranej drogi. Postępowanie przed Rzecznikiem Praw Pacjenta może być szybsze niż proces sądowy, zwłaszcza jeśli wniosek jest kompletny. Sprawa sądowa trwa zwykle dłużej, bo sąd musi dopuścić dowód z opinii biegłych lekarzy. W praktyce proces może trwać od kilkunastu miesięcy do kilku lat.

Najwięcej czasu zajmuje zwykle nie samo napisanie pozwu, ale uzyskanie dokumentacji, analiza medyczna i opinia biegłych. Dlatego im lepiej przygotowany materiał na początku, tym mniejsze ryzyko chaosu w dalszym postępowaniu.

Ile kosztuje dochodzenie odszkodowania?

Koszt zależy od ścieżki działania. W postępowaniu przed Funduszem Kompensacyjnym pobierana jest opłata od wniosku. W sprawie sądowej trzeba liczyć się z opłatą od pozwu, możliwymi zaliczkami na biegłych oraz kosztami pełnomocnika.

Najważniejsze jest jednak to, żeby nie zaczynać od kosztownego procesu bez wstępnej oceny szans. W sprawach medycznych dobra analiza przed pozwem często decyduje o tym, czy sprawa w ogóle powinna trafić do sądu.

Terminy – ile czasu ma pacjent?

W sprawach cywilnych terminy zależą od rodzaju roszczenia, daty dowiedzenia się o szkodzie i osoby odpowiedzialnej. Zasadą jest, że nie warto czekać. Im później pacjent zaczyna działać, tym trudniej zdobyć dowody, odtworzyć przebieg leczenia i wykazać związek przyczynowy.

W przypadku Funduszu Kompensacyjnego również obowiązują terminy. Wniosek składa się w określonym czasie od uzyskania informacji o uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia, zakażeniu albo śmierci pacjenta. Dlatego przed wyborem ścieżki trzeba sprawdzić nie tylko wysokość roszczeń, ale też to, czy termin jeszcze nie upłynął.

Podsumowanie

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: sprawy odszkodowawcze, błędy medyczne i odpowiedzialność placówek medycznych
– obszar: Śląsk i cała Polska