Co zrobić po otrzymaniu aktu oskarżenia?

Co oznacza akt oskarżenia?

Akt oskarżenia oznacza, że prokurator albo inny oskarżyciel kieruje sprawę do sądu i domaga się rozpoznania zarzutów przeciwko Tobie. Od tego momentu nie jesteś już podejrzanym w postępowaniu przygotowawczym, ale oskarżonym w postępowaniu sądowym.

To nie znaczy, że sąd uznał Cię za winnego. Sąd dopiero będzie badał sprawę. Będzie oceniał dowody, przesłuchiwał świadków i sprawdzał, czy zarzuty rzeczywiście zostały udowodnione.

Największy błąd polega na myśleniu: „skoro dostałem akt oskarżenia, to już po wszystkim”. Nie. To dopiero początek etapu sądowego. Właśnie teraz trzeba przygotować obronę.

Co zrobić w pierwszych 7 dniach po otrzymaniu aktu oskarżenia?

Po doręczeniu aktu oskarżenia sąd wzywa oskarżonego do składania wniosków dowodowych w terminie 7 dni. Oskarżony może też wnieść pisemną odpowiedź na akt oskarżenia. Ten termin jest bardzo ważny praktycznie, nawet jeżeli później nadal można podejmować określone działania procesowe.

W pierwszych dniach zrób przede wszystkim pięć rzeczy:

• sprawdź dokładnie, o jaki czyn jesteś oskarżony,
• porównaj opis czynu z tym, co naprawdę się wydarzyło,
• przeczytaj listę dowodów i świadków,
• zanotuj, których dowodów brakuje,
• skonsultuj sprawę z adwokatem karnym przed wysłaniem jakiegokolwiek pisma do sądu.

Jak sprawdzić akt oskarżenia?

Nie czytaj aktu oskarżenia tylko „od góry do dołu”. Czytaj go jak dokument procesowy, który ma konkretne elementy. Najważniejsze są: opis czynu, kwalifikacja prawna, lista dowodów, uzasadnienie i wnioski prokuratora.

Sprawdź zwłaszcza:

• czy data, miejsce i opis zdarzenia są prawidłowe,
• czy zarzut odpowiada temu, co faktycznie wynika z akt,
• czy prokurator pominął dowody korzystne dla Ciebie,
• czy świadkowie rzeczywiście potwierdzają tezy aktu oskarżenia,
• czy dokumenty, nagrania, wiadomości lub opinie biegłych zostały opisane rzetelnie,
• czy w akcie oskarżenia pojawia się wniosek o skazanie bez rozprawy,
• czy grozi Ci środek karny, obowiązek naprawienia szkody albo zakaz określonego działania.

Jeżeli akt oskarżenia jest oparty głównie na zeznaniach jednej osoby, trzeba sprawdzić ich spójność. Jeżeli opiera się na dokumentach, trzeba zobaczyć, czy dokumenty są kompletne. Jeżeli w sprawie jest opinia biegłego, trzeba ocenić, czy nie wymaga uzupełnienia albo zakwestionowania.

Czy trzeba składać odpowiedź na akt oskarżenia?

Nie w każdej sprawie odpowiedź na akt oskarżenia jest konieczna. Czasem lepiej złożyć krótkie, konkretne pismo z wnioskami dowodowymi. Czasem warto przygotować szerszą odpowiedź, w której oskarżony wskazuje błędy aktu oskarżenia, braki dowodowe i kierunek obrony.

Odpowiedź na akt oskarżenia może być przydatna, gdy:

• zarzuty są nieprecyzyjne,
• prokurator pominął ważne okoliczności,
• masz dowody, których nie uwzględniono w śledztwie lub dochodzeniu,
• chcesz uporządkować stanowisko przed pierwszą rozprawą,
• sprawa nadaje się do warunkowego umorzenia, umorzenia albo innego rozstrzygnięcia bez pełnego procesu.

Odpowiedź na akt oskarżenia nie powinna być jednak chaotycznym zaprzeczaniem wszystkiemu. To pismo procesowe. Powinno mieć cel: pokazać sądowi, gdzie są słabe punkty oskarżenia i jakie dowody trzeba przeprowadzić.

Jakie wnioski dowodowe można złożyć po akcie oskarżenia?

Wnioski dowodowe to jeden z najważniejszych elementów obrony. Nie chodzi tylko o to, żeby napisać: „wnoszę o przesłuchanie świadka”. Trzeba wskazać, kto ma być przesłuchany, na jaką okoliczność i dlaczego ten dowód ma znaczenie dla sprawy.

Po otrzymaniu aktu oskarżenia można rozważyć między innymi:

• wniosek o przesłuchanie świadków obrony,
• wniosek o uzupełniające przesłuchanie świadków oskarżenia,
• wniosek o dopuszczenie dokumentów, wiadomości, zdjęć lub nagrań,
• wniosek o opinię biegłego,
• wniosek o uzupełnienie albo zakwestionowanie opinii biegłego,
• wniosek o uzyskanie dokumentów z urzędu, banku, pracodawcy, placówki medycznej albo innej instytucji,
• wniosek o zwrócenie sprawy prokuratorowi, jeżeli występują poważne braki postępowania przygotowawczego.

Czy akt oskarżenia oznacza, że będzie rozprawa?

Najczęściej tak, ale nie zawsze sprawa musi przejść przez pełny proces z wieloma rozprawami. W niektórych przypadkach możliwe jest rozpoznanie sprawy na posiedzeniu, skazanie bez rozprawy, dobrowolne poddanie się karze, warunkowe umorzenie postępowania albo inne rozwiązanie procesowe.

Nie wolno jednak zakładać, że „jakoś się dogada”. Jeżeli w aktach jest wniosek o skazanie bez rozprawy albo prokurator proponuje określoną karę, trzeba bardzo dokładnie sprawdzić skutki takiego rozwiązania. Wyrok skazujący to nie tylko kara. To także wpis do Krajowego Rejestru Karnego, możliwe środki karne, obowiązki finansowe i skutki zawodowe.

Jak przygotować się do pierwszej rozprawy karnej?

Termin pierwszej rozprawy zwykle przychodzi w osobnym wezwaniu z sądu. Nie zawsze jest wskazany w samym akcie oskarżenia. Dlatego po otrzymaniu aktu trzeba odbierać każdą korespondencję z sądu i pilnować adresu do doręczeń.

Przed rozprawą ustal z adwokatem:

• czy będziesz składać wyjaśnienia,
• czy odmówisz składania wyjaśnień,
• czy będziesz odpowiadać na pytania sądu, prokuratora i obrońcy,
• którzy świadkowie są najważniejsi,
• które dokumenty trzeba przygotować,
• czy jest sens rozmawiać o dobrowolnym poddaniu się karze,
• czy warto walczyć o uniewinnienie, umorzenie albo warunkowe umorzenie.

Na sali sądowej liczy się spójność. Jeżeli najpierw piszesz jedno, potem mówisz drugie, a na pytania odpowiadasz nerwowo i przypadkowo, sąd może odebrać to negatywnie. Przygotowanie do rozprawy nie polega na „nauczeniu się wersji”. Polega na uporządkowaniu faktów, dowodów i reakcji na pytania.

Z praktyki kancelarii

Najczęstsze błędy po otrzymaniu aktu oskarżenia

Po otrzymaniu aktu oskarżenia stres jest normalny. Problem zaczyna się wtedy, gdy stres prowadzi do złych decyzji.

Najczęstsze błędy to:

• ignorowanie pisma z sądu,
• brak reakcji w pierwszych dniach po doręczeniu,
• wysyłanie emocjonalnej odpowiedzi bez analizy akt,
• kontaktowanie się ze świadkami w sposób, który może zostać źle oceniony,
• niszczenie wiadomości, dokumentów albo nagrań,
• zakładanie, że „na rozprawie wszystko się wyjaśni”,
• przyjmowanie propozycji kary bez zrozumienia skutków,
• brak sprawdzenia, czy wyrok wpłynie na pracę, firmę, prawo jazdy, koncesję albo niekaralność.

W sprawie karnej nie chodzi tylko o to, jaka kara jest wpisana w przepisie. Czasem równie ważne są skutki poboczne: zakaz prowadzenia pojazdów, obowiązek naprawienia szkody, zakaz kontaktu, dozór, grzywna, świadczenie pieniężne albo wpis do KRK.

Moja ocena jako obrońcy

Po otrzymaniu aktu oskarżenia najważniejsze jest ustalenie, czy sprawa wymaga walki o uniewinnienie, czy raczej negocjowania możliwie bezpiecznego zakończenia. To są dwie różne strategie. Błąd polega na tym, że wiele osób wybiera jedną z nich emocjonalnie, zanim ktokolwiek przeczyta akta.

Warto walczyć procesowo, gdy dowody są słabe, sprzeczne, niepełne albo gdy opis czynu nie pasuje do rzeczywistości. Warto rozważyć rozwiązanie konsensualne, gdy materiał dowodowy jest mocny, ale da się ograniczyć skutki wyroku.

Ludzie najczęściej tracą na tym, że za późno proszą o pomoc. Przychodzą dopiero po pierwszej rozprawie, po niekorzystnych wyjaśnieniach albo po przyjęciu propozycji, której skutków nie rozumieli.

Kiedy NIE iść do sądu z nastawieniem na pełny proces?

To nie oznacza, że możesz zignorować rozprawę. Jeżeli sąd Cię wzywa, trzeba potraktować to poważnie. Chodzi o coś innego: nie każda sprawa powinna być prowadzona do końca w trybie ostrego sporu.

Nie zawsze warto iść w pełny proces, gdy:

• dowody przeciwko Tobie są bardzo mocne,
• przyznanie części okoliczności może ograniczyć negatywne skutki,
• celem jest warunkowe umorzenie postępowania,
• realne jest dobrowolne poddanie się karze na korzystnych warunkach,
• największym problemem nie jest sama kara, ale skutki dodatkowe wyroku.

Decyzja nie powinna jednak wynikać ze strachu. Powinna wynikać z analizy akt, dowodów i ryzyk.

Co zrobić krok po kroku?

Jeżeli otrzymałeś akt oskarżenia, działaj według tej kolejności:

1. zanotuj datę doręczenia pisma,
2. przeczytaj cały akt oskarżenia, nie tylko pierwszą stronę,
3. sprawdź zarzuty, kwalifikację prawną i opis czynu,
4. przejrzyj listę świadków i dowodów,
5. wypisz dowody, których brakuje w sprawie,
6. nie kontaktuj się samodzielnie ze świadkami w nerwowy sposób,
7. nie składaj pochopnych oświadczeń do sądu,
8. skonsultuj sprawę z adwokatem karnym,
9. ustal, czy składać odpowiedź na akt oskarżenia,
10. przygotuj wnioski dowodowe i strategię na pierwszą rozprawę.

Ile trwa sprawa karna po akcie oskarżenia i ile kosztuje obrona?

Nie ma jednej odpowiedzi. Prosta sprawa może zakończyć się na jednej albo kilku rozprawach. Sprawa z wieloma świadkami, opiniami biegłych, dokumentami i sporem co do faktów może trwać znacznie dłużej.

Na czas sprawy wpływa przede wszystkim:

• liczba świadków,
• konieczność opinii biegłych,
• liczba oskarżonych,
• objętość akt,
• terminy w danym sądzie,
• to, czy sprawa może zakończyć się bez pełnego postępowania dowodowego.

Koszt obrony zależy od stopnia skomplikowania sprawy, liczby rozpraw, rodzaju zarzutów i zakresu pracy adwokata. Inaczej wycenia się jednorazową konsultację, inaczej analizę akt i przygotowanie pism, a inaczej pełną obronę przed sądem.

Podsumowanie

FAQ

Czy akt oskarżenia oznacza wyrok?

Nie. Akt oskarżenia oznacza, że sprawa została skierowana do sądu. Sąd dopiero będzie oceniał dowody i decydował, czy oskarżenie jest zasadne.

Ile mam czasu na reakcję po doręczeniu aktu oskarżenia?

Sąd wzywa do składania wniosków dowodowych w terminie 7 dni od doręczenia aktu oskarżenia. Oskarżony może też wnieść pisemną odpowiedź na akt oskarżenia w terminie 7 dni.

Czy muszę składać odpowiedź na akt oskarżenia?

Nie zawsze. W wielu sprawach odpowiedź jest przydatna, ale musi być przemyślana. Czasem ważniejsze są konkretne wnioski dowodowe niż długie pismo polemiczne.

Czy po akcie oskarżenia można jeszcze uniknąć procesu?

W niektórych sprawach możliwe jest zakończenie sprawy bez pełnego procesu, na przykład przez skazanie bez rozprawy, dobrowolne poddanie się karze albo warunkowe umorzenie. Każde z tych rozwiązań trzeba jednak ocenić pod kątem skutków.

Czy warto brać adwokata po otrzymaniu aktu oskarżenia?

Tak, szczególnie jeżeli sprawa może zakończyć się wyrokiem skazującym, środkiem karnym, wpisem do KRK, zakazem prowadzenia pojazdów, obowiązkiem zapłaty albo problemami zawodowymi. Adwokat może ocenić dowody, przygotować linię obrony i złożyć właściwe wnioski.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: sprawy karne, obrona oskarżonych i postępowania sądowe
– obszar: Śląsk i cała Polska