Oświadczenie majątkowe do sądu wypełnij zgodnie ze stanem istniejącym w dniu jego podpisania. Wskaż wszystkich domowników, swój majątek, dochody całego gospodarstwa domowego, źródła utrzymania oraz stałe wydatki. Nie zostawiaj pustych rubryk — gdy dana pozycja Cię nie dotyczy, wpisz „nie posiadam” albo „nie dotyczy”. Sam formularz nie zastępuje wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
Wprowadzenie
Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania pozwala sądowi ocenić, czy możesz ponieść koszty postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Do sądu składa się je na urzędowym formularzu razem z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Najczęstszy błąd polega na wpisaniu wyłącznie własnego wynagrodzenia i pominięciu majątku, dochodów pozostałych domowników albo regularnych wydatków.
Podstawą prawną zwolnienia osoby fizycznej jest art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie jest to art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy nie określają jednego progu dochodowego, po którego przekroczeniu zwolnienie byłoby niemożliwe. Sąd bada całą sytuację: dochody, majątek, liczbę domowników, wydatki i wysokość kosztów, które trzeba ponieść.
Spis treści
- Kto może uzyskać zwolnienie z kosztów?
- Jak wypełnić oświadczenie majątkowe krok po kroku?
- Jakie dokumenty dołączyć?
- Najczęstsze błędy
- Odpowiedzialność za nieprawdziwe dane
- Gdzie i jak złożyć wniosek?
- Ile to trwa i ile kosztuje?
- FAQ
Kto kwalifikuje się do zwolnienia z kosztów sądowych?
Nie ma ustawowego limitu dochodu
O zwolnienie może ubiegać się osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny albo której zapłata naraziłaby ją na taki uszczerbek. Sąd może zwolnić stronę z kosztów w całości lub tylko w części.
Niski dochód nie gwarantuje korzystnej decyzji. Tak samo posiadanie mieszkania albo samochodu nie oznacza automatycznej odmowy. Znaczenie ma między innymi wartość majątku, możliwość jego wykorzystania, wysokość opłaty, koszty utrzymania domu, stan zdrowia oraz sytuacja osób pozostających we wspólnym gospodarstwie.
W przepisach nie ma uniwersalnej kwoty, która zapewnia zwolnienie. Sąd porównuje realne miesięczne wpływy, niezbędne wydatki, majątek i wysokość kosztów konkretnej sprawy.
Zwolnienie całkowite czy częściowe?
Jeżeli nie możesz zapłacić żadnej części opłaty bez naruszenia podstawowych potrzeb rodziny, możesz wnieść o zwolnienie w całości. Gdy jesteś w stanie zapłacić część, rozsądniejsze może być żądanie zwolnienia częściowego.
Przykładowe sformułowania:
- „Wnoszę o zwolnienie mnie od kosztów sądowych w całości”.
- „Wnoszę o zwolnienie mnie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 500 zł”.
- „Wnoszę o zwolnienie mnie od opłaty od pozwu ponad kwotę, którą sąd uzna za możliwą do poniesienia bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny”.
Żądanie trzeba dopasować do rzeczywistej sytuacji. Nie warto automatycznie wnosić o zwolnienie całkowite, jeżeli z przedstawionych danych wynika, że część kosztów możesz zapłacić.
Jak poprawnie wypełnić formularz oświadczenia majątkowego?
Użyj aktualnego urzędowego formularza „Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania”. Można go pobrać ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości. Formularz trzeba wypełnić czytelnie, bez pozostawiania pustych rubryk. Jeśli zabraknie miejsca, dodaj kartę A4, wskaż numer uzupełnianej rubryki i podpisz dodatkową stronę.
1. Sąd, wydział i sygnatura sprawy
W pierwszej rubryce wpisz pełną nazwę sądu i — jeśli ją znasz — właściwy wydział, na przykład: „Sąd Okręgowy w Katowicach, XVII Wydział Cywilny Rodzinny”.
Sygnaturę wpisujesz wtedy, gdy sprawa została już zarejestrowana. Znajdziesz ją na piśmie z sądu. Jeżeli oświadczenie dołączasz do pozwu lub wniosku wszczynającego sprawę, rubrykę sygnatury możesz oznaczyć jako „nie nadano”.
2. Dane osoby składającej oświadczenie
Podaj imię, nazwisko i numer PESEL. Przedsiębiorca powinien dodatkowo wpisać NIP. Sprawdź cyfry przed podpisaniem dokumentu. Błąd w numerze PESEL może utrudnić przypisanie formularza do właściwej osoby lub sprawy.
3. Stan rodzinny — kogo wpisać?
W tej części wpisz osoby pozostające z Tobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Może to być małżonek, partner, dzieci, rodzice, dziadkowie, wnuki, osoby przysposobione albo pozostające pod Twoją opieką. Przy każdej osobie podaj:
- imię i nazwisko,
- datę urodzenia,
- rodzaj relacji, na przykład „małżonek”, „syn”, „córka”, „partner”, „matka”.
Nie ograniczaj tej części wyłącznie do osób, które formalnie utrzymujesz. Formularz pyta o wspólne gospodarstwo domowe. Jeżeli dorosłe dziecko mieszka z Tobą i wspólnie pokrywacie wydatki, trzeba je uwzględnić. Jeżeli ktoś nie mieszka z Tobą, ale regularnie przekazuje Ci pieniądze, opisz tę pomoc w części dotyczącej źródeł utrzymania albo innych istotnych danych.
4. Majątek — co trzeba ujawnić?
W części dotyczącej majątku opisz swój majątek, wskazując tytuł prawny. Przy współwłasności podaj udział, na przykład 1/2. Jeżeli składnik jest objęty małżeńską wspólnością majątkową, napisz to wprost.
Nieruchomości
Wpisz mieszkania, domy, działki, grunty rolne, garaże i pozostałe nieruchomości. Podaj adres, powierzchnię, przybliżoną wartość i tytuł prawny.
Przykład:
„Mieszkanie przy ul. Przykładowej 10 w Katowicach, powierzchnia 52 m², szacunkowa wartość 420 000 zł, małżeńska wspólność majątkowa, obciążone kredytem hipotecznym z saldem około 280 000 zł”.
Jeżeli nie posiadasz nieruchomości, wpisz: „Nie posiadam nieruchomości”. Nie pozostawiaj rubryki pustej.
Oszczędności i gotówka
Wskaż pieniądze na rachunkach bankowych oraz gotówkę. Podaj kwotę i walutę. Niewielkie oszczędności również trzeba wykazać.
Przykład: „Rachunek osobisty — 2 350 zł; gotówka — około 300 zł”.
Papiery wartościowe, prawa majątkowe i wierzytelności
Wpisz udziały w spółkach, jednostki funduszy, polisy inwestycyjne i inne prawa majątkowe. Ujawnij też należności, których możesz domagać się od innych osób, na przykład niespłaconą pożyczkę.
Samochody i inne wartościowe rzeczy
Urzędowy formularz wymaga wykazania ruchomości o wartości wyższej niż 5000 zł. Dotyczy to między innymi samochodów, motocykli, maszyn, kosztownej elektroniki lub biżuterii. Podaj nazwę, model, rok produkcji i szacunkową wartość.
Przykład: „Opel Astra, rok produkcji 2014, szacunkowa wartość 19 000 zł, współwłasność w udziale 1/2”.
Nie pomijaj samochodu, oszczędności ani udziału w nieruchomości tylko dlatego, że obawiasz się odmowy. Sąd może zweryfikować podane informacje. Lepiej dokładnie opisać składnik, jego wartość, współwłasność, obciążenia i sposób wykorzystywania niż udawać, że nie istnieje.
5. Dochody i źródła utrzymania
Wpisz oddzielnie dochód swój oraz każdej osoby pozostającej z Tobą we wspólnym gospodarstwie. Podaj źródło, kwotę netto i właściwy okres — miesięczny albo roczny.
Uwzględnij między innymi:
- wynagrodzenie z umowy o pracę,
- dochód z umów zlecenia i umów o dzieło,
- emeryturę lub rentę,
- dochód z działalności gospodarczej,
- alimenty,
- dochód z najmu lub dzierżawy,
- zasiłki i świadczenia,
- regularną pomoc finansową od partnera albo rodziny,
- inne faktyczne źródła utrzymania.
Przykłady prawidłowych zapisów:
- „Anna Kowalska — wynagrodzenie z umowy o pracę — 3 900 zł netto miesięcznie”.
- „Jan Kowalski — emerytura — 2 450 zł netto miesięcznie”.
- „Piotr Kowalski — alimenty — 800 zł miesięcznie”.
- „Wnioskodawca — działalność gospodarcza — średni miesięczny dochód netto z ostatnich sześciu miesięcy: 2 100 zł; dochody nieregularne”.
- „Brak własnego dochodu; koszty utrzymania pokrywa częściowo partner w kwocie około 1 000 zł miesięcznie”.
Nie wpisuj jedynie „niskie dochody”, „bezrobotny” albo „pomoc rodziny”. Podaj kwotę, częstotliwość i źródło. Jeśli dochód jest zmienny, wskaż okres, z którego obliczyłeś średnią, oraz wyjaśnij duże różnice między miesiącami.
Świadczenie 800+, zasiłek rodzinny albo pomoc z OPS warto wykazać jako źródło utrzymania. Sąd powinien zobaczyć pełny miesięczny budżet gospodarstwa, a nie tylko dochód podlegający opodatkowaniu.
6. Zobowiązania i stałe wydatki
To jedna z najważniejszych części formularza. Sama wysokość dochodów nie pokazuje, ile pieniędzy rzeczywiście pozostaje na opłacenie sądu. Wpisz regularne i niezbędne wydatki, w szczególności:
- czynsz lub koszt najmu,
- prąd, gaz, ogrzewanie, wodę i inne media,
- raty kredytów i pożyczek,
- raty leasingowe,
- alimenty płacone na inne osoby,
- koszty leczenia, leków i rehabilitacji,
- ubezpieczenia,
- koszty dojazdu do pracy,
- wydatki związane z niepełnosprawnością,
- inne stałe zobowiązania.
Najlepiej podawać średnie miesięczne kwoty. Przy rachunkach sezonowych, takich jak ogrzewanie, możesz obliczyć średnią z kilku lub dwunastu miesięcy.
Przykład:
„Czynsz — 850 zł, energia elektryczna — średnio 180 zł, gaz — średnio 250 zł, leki — około 320 zł, rata kredytu mieszkaniowego — 1 450 zł, dojazdy do pracy — 300 zł miesięcznie”.
Nie zawyżaj kosztów i nie wpisuj wydatków okazjonalnych jako stałych. Sąd może poprosić o rachunki, umowy albo wyciągi bankowe. Oficjalny formularz wymienia między innymi kredyty, pożyczki, leasing, alimenty, czynsz, media, leczenie, rehabilitację i ubezpieczenie majątku.
7. Inne istotne dane
Ta rubryka pozwala wyjaśnić okoliczności, których nie da się dobrze przedstawić w tabelach. Możesz opisać na przykład:
- nagłą utratę pracy,
- długotrwałą chorobę,
- koszty opieki nad osobą zależną,
- nieregularność dochodów,
- zajęcie rachunku bankowego,
- faktyczny brak możliwości sprzedaży określonego składnika majątku,
- konieczność pilnego poniesienia kosztów leczenia,
- czasowe wsparcie ze strony rodziny.
Opis powinien być konkretny. Zamiast „mam trudną sytuację” napisz, co się wydarzyło, od kiedy trwa problem i jaki ma wpływ na miesięczny budżet.
8. Data i podpis
Na końcu wpisz miejscowość, datę i złóż własnoręczny podpis. Jeżeli dodajesz osobną kartę A4, podpisz także treść zamieszczoną na dodatkowej stronie. Brak podpisu jest brakiem formalnym.
Sytuacja: wnioskodawca wykazuje wyłącznie własne, niskie wynagrodzenie.
Błąd: pomija dochód małżonka, samochód objęty wspólnością oraz koszty leczenia dziecka.
Działanie: uzupełnienie formularza o cały skład gospodarstwa, majątek, miesięczny bilans dochodów i udokumentowane wydatki.
Efekt: sąd otrzymuje spójny obraz sytuacji i może ocenić realną zdolność do poniesienia kosztów bez opierania się na domysłach.
Jakie dokumenty dołączyć do oświadczenia?
Dołączenie dokumentów nie zastępuje dokładnego wypełnienia formularza, ale zwiększa wiarygodność podanych danych. W zależności od sytuacji pomocne mogą być:
- zaświadczenie od pracodawcy lub odcinki wynagrodzenia,
- decyzja o emeryturze, rencie albo świadczeniu,
- PIT za ostatni rok,
- dokumenty dotyczące działalności gospodarczej,
- wyciągi z rachunków bankowych,
- umowa najmu,
- rachunki za mieszkanie i media,
- harmonogram lub potwierdzenie spłaty kredytu,
- faktury za leki, leczenie i rehabilitację,
- orzeczenie o niepełnosprawności, jeżeli wpływa na koszty utrzymania.
Nie istnieje jedna identyczna lista załączników dla każdej sprawy. Dokumenty dobiera się do informacji podanych w oświadczeniu. Jeżeli wydatek ma duże znaczenie dla wniosku, warto go potwierdzić.
Sprawdź również, jak wygląda postępowanie rozwodowe, oraz przeczytaj, ile kosztuje adwokat w sprawie rozwodowej. Przed konsultacją pomocny będzie też poradnik: jak przygotować się na spotkanie z adwokatem.
Najczęstsze pułapki i błędy w składaniu wniosku
Puste rubryki
Każdą niezacieniowaną rubrykę trzeba wypełnić. Gdy nie masz nieruchomości, oszczędności lub papierów wartościowych, wpisz „nie posiadam”. Puste pole może oznaczać przeoczenie, a nie brak danego składnika.
Wpisanie tylko własnego dochodu
Formularz pyta także o dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie. Pominięcie wynagrodzenia małżonka albo partnera może wzbudzić wątpliwości sądu.
Brak źródła utrzymania
Jeżeli deklarujesz brak dochodu, wyjaśnij, z czego żyjesz. Może to być pomoc rodziny, świadczenia, alimenty, oszczędności albo wsparcie partnera. Samo słowo „bezrobotny” nie odpowiada na pytanie o źródło utrzymania.
Ogólne opisy bez kwot
Zwroty „duże rachunki”, „wysokie koszty leczenia” i „niewielka pensja” są zbyt nieprecyzyjne. Podaj średnie miesięczne kwoty i — jeśli to możliwe — dokumenty.
Brak związku między dochodami a wydatkami
Jeżeli wydatki są wyższe niż dochody, wyjaśnij, jak pokrywasz różnicę. Brak takiego wyjaśnienia może sprawić, że oświadczenie będzie wyglądało na niespójne.
Nieaktualne dane
Dane wpisuje się według stanu istniejącego w dniu sporządzenia oświadczenia. Nie przepisuj bez sprawdzenia kwot z formularza złożonego kilka miesięcy wcześniej.
Brak samego wniosku
Oświadczenie majątkowe jest załącznikiem. W osobnym piśmie lub w pozwie trzeba zawrzeć żądanie zwolnienia od kosztów oraz wskazać, czy chodzi o zwolnienie całkowite, czy częściowe.
Przekroczenie terminu na uzupełnienie
Jeżeli formularz nie zawiera wszystkich danych, sąd może wezwać do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym od doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu wniosek zostanie zwrócony. Szczególna ostrożność jest potrzebna, gdy stronę reprezentuje adwokat lub radca prawny — wniosek złożony przez profesjonalnego pełnomocnika bez formularza może zostać zwrócony bez wezwania do uzupełnienia.
Odpowiedzialność za podane dane
Oświadczenie musi być prawdziwe i rzetelne. Jeżeli sąd ma wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego, może zarządzić dochodzenie i zażądać dodatkowych dokumentów lub wyjaśnień.
Osobie, która uzyskała zwolnienie wskutek świadomego podania nieprawdziwych okoliczności, sąd może cofnąć zwolnienie, nakazać zapłatę należnych kosztów i wymierzyć grzywnę do 1000 zł. Przy ponownym wniosku zawierającym świadomie nieprawdziwe dane sąd odrzuca wniosek i może wymierzyć grzywnę do 2000 zł.
Nie każda omyłka oznacza świadome wprowadzenie sądu w błąd. Gdy zauważysz błąd, nie czekaj. Złóż pismo korygujące, wyjaśnij pomyłkę i podaj prawidłowe dane.
Sposoby składania wniosku
Wniosek pisemny
Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych składa się w sądzie, w którym sprawa ma zostać wytoczona albo już się toczy. Dokumenty można złożyć w biurze podawczym lub przesłać pocztą. Przy osobistym składaniu warto mieć kopię, na której pracownik sądu potwierdzi wpływ.
Wniosek ustny do protokołu
Przepisy pozwalają zgłosić wniosek ustnie do protokołu. W takim przypadku także oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej może zostać złożone do protokołu. Osoba, która nie mieszka w siedzibie sądu prowadzącego sprawę, może złożyć wniosek w sądzie rejonowym właściwym dla swojego miejsca zamieszkania. Sąd ten przekaże dokumenty właściwemu sądowi.
Czy można wysłać formularz przez ePUAP?
Nie traktuj ePUAP jako uniwersalnej drogi składania pism procesowych w sprawach cywilnych. Od 1 marca 2026 r. działa elektroniczne Biuro Podawcze w Portalu Informacyjnym Sądów Powszechnych, ale umożliwia ono wnoszenie tylko określonych pism i na zasadach przewidzianych dla danego rodzaju postępowania. Przed wysłaniem dokumentu sprawdź, czy funkcja „Złóż pismo” obejmuje konkretny wniosek. Jeżeli nie masz pewności, wybierz biuro podawcze lub przesyłkę pocztową.
Ile trwa rozpoznanie wniosku i ile to kosztuje?
Ile kosztuje złożenie wniosku?
Sam wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i dołączone oświadczenie nie wymagają odrębnej opłaty. Zwolnienie może jednak dotyczyć tylko kosztów sądowych wskazanych w postanowieniu. Nie zwalnia automatycznie z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi, jeżeli sprawa zostanie przegrana.
Ile trwa rozpoznanie?
Ustawa przewiduje rozpoznanie wniosku w terminie siedmiu dni od jego złożenia albo uzupełnienia braków formalnych. W praktyce doręczenie postanowienia może potrwać dłużej, zwłaszcza gdy sąd zażąda dokumentów, wyjaśnień lub przeprowadzi dodatkową weryfikację sytuacji majątkowej.
Kiedy nie składać wniosku — i kiedy nie rezygnować z sądu?
Nie składaj wniosku wyłącznie po to, aby przesunąć termin zapłaty, jeżeli jesteś w stanie ponieść opłatę bez naruszenia podstawowych potrzeb. Nie ponawiaj też oddalonego wniosku, powołując się na dokładnie te same okoliczności. Taki ponowny wniosek jest niedopuszczalny.
Zwolnienie nie zostanie również przyznane, gdy dochodzone roszczenie albo obrona są oczywiście bezzasadne. Sąd może wtedy odmówić zwolnienia niezależnie od sytuacji finansowej.
Nie rezygnuj jednak z uzasadnionej sprawy tylko dlatego, że nie masz środków na opłatę. W takiej sytuacji trzeba rzetelnie przedstawić budżet, rozważyć zwolnienie częściowe i prawidłowo udokumentować szczególne wydatki.
Moja ocena jako pełnomocnika
Najlepsze oświadczenie nie jest ani najdłuższe, ani najbardziej dramatyczne. Powinno być spójne i policzalne. Sąd musi zrozumieć:
- ile pieniędzy wpływa do wspólnego gospodarstwa,
- jakim majątkiem dysponuje wnioskodawca,
- ile wynoszą niezbędne miesięczne wydatki,
- dlaczego opłata sądowa naruszyłaby konieczne utrzymanie rodziny.
Ludzie najczęściej tracą szansę na zwolnienie nie dlatego, że zarabiają „za dużo”, lecz dlatego, że formularz jest niepełny, niespójny albo nie pokazuje realnego bilansu. Dochód 4000 zł może oznaczać zupełnie inną sytuację dla osoby samotnej bez zobowiązań niż dla rodzica utrzymującego dzieci i ponoszącego wysokie koszty leczenia.
Wypełnij każdą rubrykę i podaj dane aktualne na dzień podpisania. Wskaż wszystkich domowników, cały własny majątek, dochody gospodarstwa, źródła utrzymania oraz regularne wydatki. Kwoty opisuj konkretnie. Brak danego składnika oznacz słowami „nie posiadam” lub „nie dotyczy”. Dołącz dokumenty potwierdzające najważniejsze dane, podpisz formularz i pamiętaj, że oświadczenie jest załącznikiem do wniosku, a nie samym wnioskiem.
FAQ — oświadczenie majątkowe do sądu
Czy oświadczenie majątkowe zastępuje wniosek o zwolnienie z kosztów?
Nie. Formularz opisuje sytuację rodzinną, majątek, dochody i wydatki. Trzeba go dołączyć do pisma zawierającego żądanie zwolnienia z kosztów w całości albo w części.
Czy trzeba wpisać świadczenie 800+ i alimenty?
Tak. Alimenty należy wykazać w części dotyczącej dochodów i źródeł utrzymania. Świadczenie 800+ oraz inne świadczenia również warto wskazać jako faktyczne źródła finansowania potrzeb gospodarstwa domowego.
Czy posiadanie mieszkania lub samochodu wyklucza zwolnienie?
Nie automatycznie. Trzeba jednak ujawnić ten majątek, podać tytuł prawny, wartość i obciążenia. Sąd oceni go razem z dochodami, wydatkami, wysokością opłaty i całą sytuacją rodziny.
Co wpisać, gdy nie mam żadnego dochodu?
Wpisz „brak dochodu”, a następnie wyjaśnij, z czego się utrzymujesz. Może to być pomoc partnera, rodziny, alimenty, świadczenia społeczne albo oszczędności. Podaj przybliżoną kwotę i częstotliwość wsparcia.
Ile kosztuje wniosek o zwolnienie z kosztów?
Złożenie samego wniosku i oświadczenia nie wymaga odrębnej opłaty sądowej. Zwolnienie nie oznacza jednak automatycznego zwolnienia z ewentualnych kosztów należnych przeciwnikowi procesowemu.
Ile trwa rozpoznanie wniosku?
Ustawa przewiduje siedem dni od złożenia kompletnego wniosku lub uzupełnienia jego braków. Faktyczne doręczenie decyzji może potrwać dłużej, szczególnie gdy sąd potrzebuje dodatkowych dokumentów.
Czy warto składać wniosek o zwolnienie z kosztów?
Tak, jeżeli zapłata opłaty naruszyłaby konieczne utrzymanie Twoje lub rodziny. Wniosek musi jednak odpowiadać rzeczywistej sytuacji i być poparty pełnym, spójnym oświadczeniem.
Co się stanie, jeżeli podam nieprawdziwe dane?
Sąd może zweryfikować informacje, cofnąć przyznane zwolnienie, nakazać zapłatę kosztów i wymierzyć grzywnę. Sankcje przewidziane w ustawie dotyczą świadomego podawania nieprawdziwych okoliczności.
Podstawa prawna i aktualny formularz
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — tekst ujednolicony
- Ministerstwo Sprawiedliwości — formularze w postępowaniu cywilnym
- Wzór oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania
Autor: adwokat Łukasz Oleś
– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: postępowania cywilne i rodzinne oraz koszty sądowe
– obszar: Śląsk i cała Polska
