Mit czy fakt: Banki oferowały euro tylko dla najbogatszych – więc nie ma podstaw do pozwu

Banki często bronią się argumentem, że kredyty w euro były produktem dla osób zamożnych, świadomych i lepiej wykształconych finansowo. Z tego próbują wyprowadzić prosty wniosek: skoro klient dobrze zarabiał, to wiedział, co podpisuje. W praktyce taki argument jest zbyt dużym uproszczeniem. Wysokie dochody nie oznaczają, że bank mógł dowolnie kształtować umowę albo przerzucić na klienta nieograniczone ryzyko walutowe.

Czy kredyt w euro był tylko dla najbogatszych?

Nie. Kredyty indeksowane albo denominowane do euro nie były produktem zarezerwowanym wyłącznie dla milionerów. Często trafiały do osób, które miały zwykłą zdolność kredytową, chciały kupić mieszkanie albo dom i szukały niższej raty niż przy kredycie złotowym.

W praktyce takie umowy podpisywali między innymi:

• nauczyciele, urzędnicy i pracownicy etatowi,
• osoby prowadzące małe firmy,
• rodziny kupujące pierwsze mieszkanie,
• osoby mieszkające w regionach przygranicznych, gdzie euro było walutą bardziej znaną,
• klienci, którym bank przedstawiał euro jako tańszą alternatywę dla kredytu w złotówkach.

To, że bank badał zdolność kredytową i wymagał określonego poziomu dochodów, nie oznacza jeszcze, że klient rozumiał prawne i ekonomiczne skutki całej konstrukcji umowy.

Bank mówi, że klient był świadomy ryzyka

Najczęstsza obawa wygląda tak: „miałem dobre zarobki, podpisałem oświadczenie o ryzyku, więc pewnie nie mam szans w sądzie”. To błąd. Sam podpis pod oświadczeniem nie zawsze wystarcza, aby uznać, że bank rzetelnie wyjaśnił ryzyko.

W sprawach kredytów w euro trzeba sprawdzić, czy klient rzeczywiście wiedział:

• jak bank ustalał kurs euro do wypłaty kredytu,
• jak bank ustalał kurs euro do spłaty rat,
• czy kurs był oparty na jednostronnej tabeli banku,
• czy spread walutowy wpływał na koszt kredytu,
• czy saldo zadłużenia mogło rosnąć mimo regularnych spłat,
• czy wzrost kursu euro mógł mocno podnieść ratę i całkowity koszt kredytu.

Jeżeli bank ograniczył się do ogólnego stwierdzenia, że „kurs może się zmienić”, to często za mało. Klient powinien dostać informację zrozumiałą, konkretną i pozwalającą ocenić realne skutki finansowe umowy.

Dochody nie odbierają ochrony konsumenckiej

Ochrona konsumencka nie zależy od tego, czy ktoś zarabiał mało, średnio czy dużo. Liczy się przede wszystkim to, czy umowa została zawarta przez osobę fizyczną poza bezpośrednim związkiem z działalnością gospodarczą lub zawodową.

Jeśli klient występował jako konsument, sąd może badać, czy postanowienia umowy były niedozwolone. Dotyczy to także osób dobrze sytuowanych. Profesjonalistą był bank, a nie klient. To bank przygotował wzorzec umowy, regulamin, tabelę kursową i mechanizm przeliczeń.

Dlatego w sprawach o unieważnienie kredytu w euro ważniejsze od poziomu zarobków jest to, czy umowa zawierała nieuczciwe mechanizmy i czy klient dostał pełną informację o ryzyku.

Co sąd sprawdza w sprawie kredytu w euro?

Sąd nie kończy sprawy na pytaniu: „ile zarabiał kredytobiorca?”. To tylko jedna z okoliczności. W praktyce znacznie ważniejsze są dokumenty i sposób zawarcia umowy.

Najczęściej analizowane są:

• umowa kredytu i aneksy,
• regulamin kredytowania,
• wniosek kredytowy,
• oświadczenia o ryzyku walutowym,
• załączniki z symulacjami rat,
• sposób ustalania kursów kupna i sprzedaży euro,
• zeznania kredytobiorcy o tym, jak wyglądała rozmowa w banku.

Jeżeli z dokumentów wynika, że bank miał swobodę w ustalaniu kursów albo nie pokazał realnej skali ryzyka, wysoki dochód klienta nie musi ratować umowy.

Z praktyki kancelarii

W takich sprawach działanie zaczyna się od analizy dokumentów, a nie od oceny, czy klient był „zamożny”. Dopiero po sprawdzeniu umowy można ocenić, czy istnieją podstawy do pozwu.

Najczęstsze błędy kredytobiorców

Największy problem polega na tym, że wielu kredytobiorców rezygnuje z analizy jeszcze przed jej wykonaniem. Zakładają, że bank ma rację, bo powtarza argumenty o wysokich dochodach, świadomości ryzyka albo podpisanym oświadczeniu.

Najczęstsze błędy to:

• uznanie, że dobre zarobki przekreślają sprawę,
• przekonanie, że podpisane oświadczenie o ryzyku zawsze zamyka drogę do sądu,
• brak analizy tabel kursowych i spreadu,
• porównywanie swojej sprawy tylko do kredytów frankowych,
• zbyt późne sprawdzenie dokumentów,
• opieranie decyzji na odpowiedzi banku zamiast na analizie prawnej umowy.

Moja ocena jako pełnomocnika

W ocenie pełnomocnika argument o „kredycie dla najbogatszych” jest często argumentem psychologicznym, a nie prawnym. Ma zniechęcić klienta do działania. Bank sugeruje, że skoro klient dobrze zarabiał, to nie powinien kwestionować umowy. Tymczasem sąd bada nie tylko osobę kredytobiorcy, ale przede wszystkim treść umowy i obowiązki banku.

Warto rozważyć pozew, gdy:

• kredyt był indeksowany albo denominowany do euro,
• wypłata albo spłata zależała od kursów z tabeli banku,
• bank nie przedstawił jasnych symulacji ryzyka,
• saldo lub rata wzrosły w sposób trudny do przewidzenia,
• klient nie miał realnego wpływu na treść postanowień umowy.

Ludzie najczęściej tracą nie dlatego, że przegrywają sprawę po analizie, ale dlatego, że w ogóle nie sprawdzają dokumentów. Rezygnują, bo uważają, że ich sytuacja finansowa była „zbyt dobra”, aby mogli być traktowani jak konsumenci.

Kiedy NIE iść do sądu?

Nie każda umowa kredytu w euro automatycznie nadaje się do pozwu. Przed złożeniem sprawy trzeba uczciwie ocenić ryzyko.

Ostrożność jest potrzebna szczególnie wtedy, gdy:

• kredyt był faktycznie wypłacony i spłacany bez mechanizmu przeliczeń według tabel banku,
• kredyt był bezpośrednio związany z działalnością gospodarczą,
• kredytobiorca uzyskiwał dochody w euro i umowa była rzeczywiście walutowa,
• dokumenty zawierają bardzo rozbudowane, indywidualne wyjaśnienia ryzyka,
• brakuje podstawowych dokumentów i nie da się jeszcze ocenić konstrukcji umowy.

To nie oznacza automatycznie braku szans. Oznacza tylko, że najpierw potrzebna jest spokojna analiza, a dopiero później decyzja o pozwie.

Co zrobić krok po kroku?

Osoba z kredytem w euro powinna zacząć od zebrania dokumentów. Nie trzeba od razu pisać pozwu. Najpierw trzeba sprawdzić, czy w umowie są elementy, które mogą uzasadniać roszczenia wobec banku.

1. odszukaj umowę kredytu, regulamin, aneksy i załączniki,
2. sprawdź, czy w umowie pojawia się indeksacja albo denominacja do euro,
3. ustal, czy bank stosował własne kursy kupna i sprzedaży euro,
4. zbierz historię spłat oraz zaświadczenie z banku,
5. sprawdź, czy kredyt był konsumencki, czy gospodarczy,
6. przekaż dokumenty do analizy,
7. dopiero po analizie zdecyduj, czy pozew jest opłacalny.

Dobra analiza powinna odpowiedzieć na trzy pytania: czy są podstawy prawne, ile można odzyskać i jakie jest ryzyko procesu.

Ile trwa i ile kosztuje sprawa?

Czas trwania sprawy zależy od sądu, banku, liczby dokumentów i tego, czy sprawa przejdzie przez drugą instancję. W praktyce trzeba zakładać, że postępowanie może potrwać od kilkunastu miesięcy do kilku lat.

Koszty zależą od wartości roszczeń, zakresu sprawy i sposobu prowadzenia postępowania. Przed decyzją o pozwie warto policzyć:

• ile klient wpłacił do banku,
• ile kapitału otrzymał,
• czy kredyt jest nadal spłacany,
• czy bank może zgłaszać własne roszczenia rozliczeniowe,
• jaki jest koszt sądowy i koszt obsługi prawnej.

Nie warto iść do sądu „w ciemno”. Warto iść wtedy, gdy dokumenty pokazują realne podstawy do działania.

Czy bank może wygrać, bo klient był zamożny?

Sam fakt dobrej sytuacji finansowej nie powinien być decydujący. Bank może oczywiście wykorzystywać taki argument w procesie, ale nie zastępuje on analizy umowy. Klient z wysokimi dochodami nadal mógł podpisać wzorzec przygotowany jednostronnie przez bank i nadal mógł nie dostać pełnej informacji o ryzyku.

Dlatego pytanie nie brzmi: „czy klient był bogaty?”. Prawidłowe pytanie brzmi: „czy bank uczciwie i przejrzyście ukształtował umowę?”.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: sprawy kredytów walutowych, kredytów w euro i sporów konsumentów z bankami
– obszar: Śląsk i cała Polska