Odrzucenie spadku przez dzieci

Gdy rodzic odrzuca zadłużony spadek, w jego miejsce mogą wejść dzieci. Każde dziecko staje się wtedy odrębnym spadkobiercą. Rodzice muszą sprawdzić, kiedy rozpoczął się termin, czy potrzebna jest zgoda sądu oraz jakie dokumenty należy przygotować. Brak działania oznacza co do zasady przyjęcie spadku przez dziecko z dobrodziejstwem inwentarza.

Kiedy dziecko zostaje spadkobiercą?

Dziecko może zostać spadkobiercą na podstawie ustawy albo testamentu. W praktyce najczęściej dochodzi do tego po odrzuceniu spadku przez rodzica.

Przykład: rodzic odrzuca spadek po zadłużonym dziadku dziecka. Jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W jego miejsce mogą wejść jego dzieci. Jeżeli są małoletnie, nie mogą samodzielnie złożyć oświadczenia. W ich imieniu działają przedstawiciele ustawowi, najczęściej rodzice.

Dziecko może również dziedziczyć:

• bezpośrednio po zmarłym rodzicu,
• po dziadku lub babci,
• na podstawie testamentu,
• po dalszym krewnym, gdy wcześniejsi spadkobiercy odrzucili spadek,
• razem z rodzicem lub innymi członkami rodziny.

Najpierw trzeba więc ustalić, dlaczego dziecko zostało powołane do spadku. Od tego zależy dalsza procedura.

Czy odrzucenie spadku przez dziecko wymaga zgody sądu?

Nie zawsze. Od 15 listopada 2023 roku rodzice w wielu typowych sprawach mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez wcześniejszego uzyskiwania zezwolenia sądu.

Nie oznacza to jednak, że rodzic składa jedno oświadczenie za siebie i za dziecko. Najpierw odrzuca spadek we własnym imieniu, a następnie składa odrębne oświadczenie jako przedstawiciel dziecka.

Jeżeli wszystkie warunki są spełnione, rodzice mogą złożyć oświadczenie w imieniu dziecka przed notariuszem albo sądem bez prowadzenia osobnej sprawy o zezwolenie.

Kiedy zgoda sądu nadal jest potrzebna?

Zezwolenie sądu może być konieczne, gdy sytuacja nie mieści się w ustawowym wyjątku. Dotyczy to w szczególności przypadków, w których:

• rodzice nie zgadzają się co do odrzucenia spadku,
• dziecko zostało bezpośrednio wskazane w testamencie,
• dziecko nie dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica,
• jeden z pozostałych zstępnych przyjmuje spadek,
• jeden z rodziców nie wyraża zgody na działanie drugiego,
• istnieje spór dotyczący władzy rodzicielskiej lub reprezentacji dziecka,
• odrzucenie może budzić wątpliwości z punktu widzenia interesu majątkowego dziecka.

Wniosek składa się zasadniczo do sądu opiekuńczego. Jeżeli toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, właściwy może być sąd spadku. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić właściwość, ponieważ skierowanie sprawy do niewłaściwego sądu wydłuża procedurę.

Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka krok po kroku?

1. Ustal, dlaczego dziecko dziedziczy.
   Sprawdź, czy dziecko weszło do spadku po odrzuceniu go przez rodzica, dziedziczy bezpośrednio z ustawy czy zostało wskazane w testamencie.
2. Ustal datę rozpoczęcia terminu.
   Nie zawsze jest to dzień śmierci spadkodawcy. Znaczenie ma moment, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu dziecka do spadku.
3. Sprawdź, czy potrzebna jest zgoda sądu.
   Porównaj sytuację rodziny z warunkami pozwalającymi działać bez zezwolenia.
4. Ustal stanowisko drugiego rodzica.
   Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, powinni działać wspólnie albo jeden z nich powinien uzyskać zgodę drugiego.
5. Sprawdź decyzje pozostałych dzieci.
   Jeżeli rodzeństwo dziecka również zostało powołane do spadku, trzeba ustalić, czy wszystkie dzieci mają go odrzucić.
6. Przygotuj dokumenty.
   Brak aktu urodzenia, aktu zgonu albo potwierdzenia wcześniejszego odrzucenia spadku może uniemożliwić dokonanie czynności podczas umówionej wizyty.
7. Uzyskaj zgodę sądu, jeżeli jest potrzebna.
   We wniosku trzeba wyjaśnić, dlaczego odrzucenie spadku leży w interesie dziecka.
8. Złóż oświadczenie przed notariuszem albo sądem.
   Samo postanowienie zezwalające na odrzucenie spadku nie zastępuje oświadczenia. Po uzyskaniu zgody trzeba jeszcze skutecznie odrzucić spadek.
9. Zachowaj dokument potwierdzający czynność.
   Wypis aktu notarialnego albo odpis protokołu może być potrzebny w dalszym postępowaniu spadkowym.
10. Sprawdź, kto dziedziczy dalej.
    Po odrzuceniu spadku przez dziecko do dziedziczenia mogą wejść kolejne osoby.

Jakie dokumenty są potrzebne do odrzucenia spadku przez dziecko?

Lista dokumentów zależy od okoliczności sprawy oraz wymagań notariusza lub sądu. Najczęściej potrzebne są:

• dowody osobiste rodziców,
• odpis aktu urodzenia dziecka,
• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• dokumenty potwierdzające pokrewieństwo,
• wypis aktu notarialnego albo odpis protokołu potwierdzający odrzucenie spadku przez rodzica,
• zgoda drugiego rodzica albo jego obecność przy czynności,
• informacje o pozostałych spadkobiercach,
• testament, jeżeli został sporządzony,
• prawomocne postanowienie sądu, jeżeli zezwolenie było wymagane,
• sygnatura postępowania spadkowego, jeżeli sprawa już się toczy.

Przed wizytą u notariusza warto przesłać dokumenty do wcześniejszej weryfikacji. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której rodzice pojawiają się na umówionej czynności, ale oświadczenie nie może zostać przyjęte.

Ile jest czasu na odrzucenie spadku przez dziecko?

Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku małoletniego znaczenie ma wiedza jego przedstawiciela ustawowego.

Jeżeli dziecko zaczyna dziedziczyć dopiero po odrzuceniu spadku przez rodzica, termin najczęściej będzie liczony od chwili, w której rodzic dowiedział się, że w jego miejsce do spadku wchodzi dziecko. Nie należy jednak przyjmować tej daty automatycznie. Kolejność dziedziczenia i moment uzyskania wiedzy trzeba ocenić indywidualnie.

Do zachowania terminu może wystarczyć złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Jeżeli konieczne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania dotyczącego zgody.

Jakie są skutki odrzucenia spadku przez dziecko?

Dziecko, które odrzuciło spadek, jest traktowane tak, jakby nie dożyło otwarcia spadku. Nie otrzymuje majątku spadkowego i nie odpowiada za długi należące do spadku.

Odrzucenie dotyczy całego udziału spadkowego. Nie można odrzucić samych długów i zachować mieszkania, samochodu, oszczędności albo innych wartościowych składników.

Po odrzuceniu spadku przez dziecko udział przechodzi na kolejne osoby zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego albo treścią testamentu. Nie zawsze będą to rodzeństwo zmarłego, dziadkowie lub Skarb Państwa. Jeżeli odrzucający spadkobierca ma własne dzieci, one również mogą zostać powołane do spadku.

Z praktyki kancelarii

Najczęstsze błędy przy odrzuceniu spadku przez dzieci

• Brak odrębnego oświadczenia za dziecko. Odrzucenie spadku przez rodzica nie obejmuje jego dzieci.
• Liczenie terminu wyłącznie od daty śmierci. Termin wiąże się z uzyskaniem wiedzy o powołaniu do spadku.
• Niepotrzebne składanie wniosku do sądu. W wielu sprawach zgoda sądu nie jest już wymagana.
• Brak zgody drugiego rodzica. Jeżeli ma władzę rodzicielską, jego stanowisko może być niezbędne.
• Pominięcie rodzeństwa dziecka. Decyzje pozostałych zstępnych mogą wpływać na możliwość działania bez sądu.
• Brak sprawdzenia testamentu. Bezpośrednie powołanie dziecka w testamencie może zmienić procedurę.
• Odrzucenie bez analizy majątku. Dziecko traci nie tylko długi, ale również wszystkie aktywa spadkowe.
• Oczekiwanie do ostatnich dni. Brak dokumentu albo wolnego terminu u notariusza może uniemożliwić szybkie złożenie oświadczenia.
• Przekonanie, że zgoda sądu kończy sprawę. Po uzyskaniu zezwolenia nadal trzeba złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Moja ocena jako pełnomocnika

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest uzasadnione przede wszystkim wtedy, gdy długi wyraźnie przewyższają wartość majątku albo skali zobowiązań nie można bezpiecznie ustalić.

Nie warto jednak odrzucać spadku automatycznie tylko dlatego, że zmarły miał kredyt lub inne zobowiązania. Najpierw trzeba sprawdzić, czy pozostawił nieruchomości, pieniądze, wierzytelności, udziały albo wartościowe przedmioty. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości stanu czynnego spadku, choć może wymagać sporządzenia wykazu albo spisu inwentarza.

Rodzice najczęściej tracą czas wtedy, gdy nie ustalają kolejności dziedziczenia i zaczynają działać dopiero pod koniec sześciomiesięcznego terminu.

Kiedy nie iść do sądu?

Nie trzeba wszczynać osobnej sprawy o zezwolenie, jeżeli dziecko weszło do dziedziczenia po odrzuceniu spadku przez rodzica i spełnione są wszystkie warunki pozwalające działać bez zgody sądu. W takiej sytuacji rodzice mogą udać się bezpośrednio do notariusza albo złożyć w sądzie wniosek o odebranie oświadczenia.

Nie należy także od razu składać wniosku o zezwolenie, jeżeli rodzice nie ustalili jeszcze:

• dlaczego dziecko dziedziczy,
• czy istnieje testament,
• kto jeszcze został powołany do spadku,
• jakie decyzje podjęli pozostali zstępni,
• czy spadek jest rzeczywiście zadłużony,
• czy odrzucenie jest korzystne dla dziecka.

Do sądu trzeba natomiast skierować sprawę, gdy zezwolenie jest wymagane, rodzice nie są zgodni albo istnieje spór dotyczący reprezentowania dziecka.

Ile trwa i ile kosztuje odrzucenie spadku przez dziecko?

Ile trwa procedura?

Jeżeli zgoda sądu nie jest potrzebna, a dokumenty są kompletne, sprawę można zwykle załatwić podczas jednej wizyty u notariusza. Trzeba jednak wcześniej ustalić termin i przekazać dokumenty do weryfikacji.

Jeżeli konieczne jest zezwolenie sądu, postępowanie może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Sąd może zażądać dokumentów dotyczących majątku i długów, stanowiska drugiego rodzica albo dodatkowych wyjaśnień.

Ile kosztuje procedura?

• opłata sądowa od wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 100 zł,
• opłata od wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności dotyczącej majątku dziecka wynosi zasadniczo 100 zł, jeżeli zezwolenie jest potrzebne,
• maksymalna taksa notarialna za oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wynosi 50 zł netto,
• do kosztu notarialnego dochodzą VAT, wypisy oraz opłaty za ewentualne dodatkowe czynności,
• wynagrodzenie adwokata jest ustalane indywidualnie w zależności od zakresu pomocy.

Przed wizytą warto poprosić notariusza o podanie całkowitego kosztu. Liczba dzieci, liczba oświadczeń oraz zakres dokumentów mogą wpływać na końcową kwotę.

FAQ – odrzucenie spadku przez dzieci

Czy zgoda sądu zawsze jest potrzebna do odrzucenia spadku przez dziecko?

Nie. Zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, rodzice działają wspólnie albo za wzajemną zgodą, a pozostali zstępni rodziców dziecka również odrzucają ten spadek.

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na odrzucenie spadku przez dziecko?

Termin liczy się od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu dziecka do spadku. W typowej sytuacji po odrzuceniu spadku przez rodzica będzie to związane z chwilą, w której dziecko weszło do dziedziczenia.

Czy oboje rodzice muszą być obecni u notariusza?

Rodzice mogą działać wspólnie. Jeden rodzic może także złożyć oświadczenie za zgodą drugiego, jeżeli obojgu przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska. Formę potwierdzenia zgody warto wcześniej uzgodnić z notariuszem.

Czy trzeba osobno odrzucić spadek za każde dziecko?

Każde dziecko jest odrębnym spadkobiercą i musi zostać jednoznacznie objęte oświadczeniem. Technicznie oświadczenia dotyczące kilkorga dzieci mogą zostać ujęte podczas jednej czynności, jeżeli każde dziecko zostanie prawidłowo wskazane.

Ile kosztuje odrzucenie spadku przez dziecko?

Opłata sądowa od wniosku o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł. Maksymalna taksa notarialna za oświadczenie wynosi 50 zł netto, do czego dochodzą VAT, wypisy i ewentualne koszty dodatkowych czynności.

Ile trwa odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Bez konieczności uzyskania zgody sądu sprawę można zwykle załatwić podczas jednej wizyty u notariusza. Jeżeli zezwolenie sądu jest potrzebne, procedura może potrwać od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Czy warto odrzucić zadłużony spadek w imieniu dziecka?

Zwykle warto to rozważyć, gdy długi przewyższają wartość majątku albo nie można wiarygodnie ustalić skali zobowiązań. Przed podjęciem decyzji trzeba jednak sprawdzić również aktywa, ponieważ odrzucenie obejmuje cały spadek.

Kto dziedziczy po odrzuceniu spadku przez dziecko?

Dziecko jest traktowane tak, jakby nie dożyło otwarcia spadku. W jego miejsce mogą wejść kolejne osoby wskazane w ustawie albo testamencie. Odpowiedź zależy od konkretnego kręgu spadkobierców.

Co się stanie, jeśli rodzice nie odrzucą spadku w terminie?

Brak oświadczenia oznacza co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, ale może być konieczne uporządkowanie spraw związanych z inwentarzem i wierzycielami.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: prawo spadkowe i postępowania dotyczące dziedziczenia
– obszar: Śląsk i cała Polska