Odrzucenie spadku przez małoletniego — zgoda i termin

Aktualizacja redakcyjna: 7 października 2026 r.

Odrzucenie spadku przez małoletniego wymaga działania rodzica albo opiekuna prawnego. Dziecko nie może samodzielnie złożyć oświadczenia. Procedura zależy od tego, dlaczego małoletni został powołany do dziedziczenia. Czasem rodzic może od razu złożyć oświadczenie przed notariuszem lub sądem. W pozostałych przypadkach potrzebne jest wcześniejsze zezwolenie sądu. Najważniejsze jest ustalenie właściwego wariantu i zachowanie terminu sześciu miesięcy.

Kiedy dziecko dziedziczy spadek?

Małoletni może zostać spadkobiercą na podstawie ustawy albo testamentu. Najczęściej dziecko zaczyna dziedziczyć po tym, jak jego rodzic odrzucił przypadający mu spadek.

Dziecko może zostać powołane do spadku, gdy:

• zmarły wskazał je jako spadkobiercę w testamencie,
• dziedziczy bezpośrednio po zmarłym rodzicu,
• dziedziczy po dziadku lub innym krewnym na zasadach ustawowych,
• jego rodzic odrzucił spadek, przez co udział spadkowy przeszedł na jego zstępnych,
• inni spadkobiercy wcześniej odrzucili swoje udziały.

Najczęstszy scenariusz wygląda tak: dorosły syn lub córka zmarłego odrzuca zadłużony spadek, a następnie do dziedziczenia zostają powołane jego dzieci. Odrzucenie spadku przez rodzica nie obejmuje automatycznie małoletniego.

Czy dziecko może samodzielnie odrzucić spadek?

Nie. W imieniu małoletniego działa jego przedstawiciel ustawowy, najczęściej jeden albo oboje rodzice. Dziecko nie składa samodzielnie oświadczenia nawet wtedy, gdy ma kilkanaście lat i rozumie skutki dziedziczenia.

Przed podjęciem działania trzeba ustalić:

• dlaczego dziecko zostało powołane do spadku,
• czy obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska,
• czy drugi rodzic zgadza się na odrzucenie spadku,
• czy spadek odrzucają także pozostali zstępni rodzica,
• czy odrzucenie rzeczywiście chroni interes majątkowy dziecka.

Kiedy można odrzucić spadek bez zgody sądu?

Zezwolenie sądu nie jest wymagane, jeżeli dziecko zostało powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez jego rodzica i spełnione są warunki określone w art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W uproszczonym wariancie:

• rodzic wcześniej skutecznie odrzucił spadek,
• wskutek tego odrzucenia do dziedziczenia zostało powołane dziecko,
• oświadczenie składa rodzic, któremu przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska,
• rodzice działają wspólnie albo jeden z nich działa za zgodą drugiego, jeżeli obojgu przysługuje władza rodzicielska,
• odrzucenie jest zgodne z odrzuceniem dokonanym przez pozostałych zstępnych rodziców dziecka.

Jeżeli tylko jeden rodzic ma władzę rodzicielską w zakresie dotyczącym tej czynności, trzeba przedstawić dokument potwierdzający jego uprawnienie do samodzielnego działania.

Przykład odrzucenia spadku bez zezwolenia sądu

Ojciec odrzucił zadłużony spadek po swoim rodzicu. W jego miejsce do dziedziczenia został powołany małoletni syn. Obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska i oboje zgadzają się na odrzucenie. Pozostałe dzieci ojca także odrzucają spadek. W takim wariancie rodzice mogą złożyć oświadczenie w imieniu małoletniego bez wcześniejszego postępowania o zezwolenie sądu.

Kiedy zgoda sądu nadal jest potrzebna?

Zezwolenie sądu jest potrzebne, jeżeli nie są spełnione wszystkie warunki procedury uproszczonej.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy:

• dziecko zostało wskazane bezpośrednio w testamencie,
• dziecko dziedziczy bezpośrednio po zmarłym rodzicu,
• małoletni nie został powołany do spadku wskutek odrzucenia dokonanego przez rodzica,
• rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku,
• jeden z rodziców odmawia wyrażenia zgody,
• pozostali zstępni rodziców dziecka nie odrzucają spadku,
• istnieją wątpliwości, czy odrzucenie jest korzystne dla dziecka,
• spadek obejmuje wartościowy majątek, a wysokość długów nie została ustalona.

Sąd bada, czy odrzucenie spadku jest zgodne z dobrem i interesem majątkowym dziecka. Sama ogólna informacja, że spadkodawca mógł mieć długi, może nie wystarczyć. Warto przedstawić dokumenty dotyczące zobowiązań, egzekucji, zaległości i majątku spadkodawcy.

Odrzucenie spadku przez małoletniego krok po kroku

Wariant pierwszy: zgoda sądu nie jest potrzebna

1. Ustal tytuł dziedziczenia dziecka. Sprawdź, czy zostało ono powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia przez rodzica.
2. Sprawdź władzę rodzicielską. Ustal, czy oświadczenie powinno zostać złożone wspólnie, czy jeden rodzic może działać za zgodą drugiego.
3. Zweryfikuj sytuację pozostałych zstępnych. Decyzje dotyczące rodzeństwa i innych zstępnych muszą odpowiadać warunkom ustawowym.
4. Zbierz dokumenty. Przygotuj akty stanu cywilnego, akt zgonu i dokument potwierdzający wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica.
5. Złóż oświadczenie. Rodzic może zrobić to przed notariuszem albo przed właściwym sądem.
6. Zachowaj potwierdzenie. Wypis aktu notarialnego lub odpis protokołu sądowego może być potrzebny w dalszym postępowaniu spadkowym.

Wariant drugi: potrzebne jest zezwolenie sądu

1. Złóż wniosek o zezwolenie. Wniosek powinien opisywać skład spadku, możliwe długi i przyczyny, dla których odrzucenie chroni dziecko.
2. Dołącz dokumenty i dowody. Im lepiej udokumentowane zadłużenie, tym mniejsze ryzyko wezwania do uzupełnienia braków.
3. Poczekaj na rozpoznanie sprawy. Sąd może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym albo wyznaczyć rozprawę.
4. Uzyskaj prawomocne postanowienie. Samo złożenie wniosku nie oznacza jeszcze odrzucenia spadku.
5. Złóż osobne oświadczenie spadkowe. Po uzyskaniu zezwolenia rodzic musi odrzucić spadek w imieniu dziecka przed notariuszem albo sądem.

Ile wynosi termin na odrzucenie spadku przez dziecko?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu dziecka do dziedziczenia.

Nie zawsze będzie to dzień śmierci spadkodawcy. Jeżeli dziecko zaczyna dziedziczyć dopiero wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, termin trzeba liczyć z uwzględnieniem chwili, w której przedstawiciel ustawowy uzyskał wiedzę o powołaniu dziecka do spadku.

Jeżeli odrzucenie wymaga zezwolenia sądu, bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania o wydanie zezwolenia. Po prawomocnym zakończeniu tej sprawy trzeba niezwłocznie złożyć właściwe oświadczenie.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Zakres dokumentów zależy od sposobu powołania dziecka do spadku i od tego, czy sprawa wymaga zezwolenia sądu. Najczęściej potrzebne są:

• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• odpis aktu urodzenia dziecka,
• dokumenty potwierdzające pokrewieństwo ze spadkodawcą,
• wypis aktu notarialnego albo odpis protokołu potwierdzający odrzucenie spadku przez rodzica,
• zgoda drugiego rodzica, jeżeli rodzice nie składają oświadczenia wspólnie,
• orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej, jeżeli została ograniczona, zawieszona albo odebrana,
• testament, jeżeli dziecko zostało powołane do spadku testamentem,
• dokumenty dotyczące długów i majątku spadkodawcy,
• odpisy wniosku i załączników dla uczestników postępowania.

Jak wykazać, że spadek jest zadłużony?

Do wniosku można dołączyć między innymi:

• wezwania do zapłaty,
• pisma od banków i firm pożyczkowych,
• zawiadomienia komornicze,
• nakazy zapłaty i wyroki,
• informacje o zaległościach podatkowych lub czynszowych,
• dokumenty dotyczące prowadzonych egzekucji,
• oświadczenia członków rodziny posiadających wiedzę o sytuacji spadkodawcy.

Brak pełnej dokumentacji nie zawsze uniemożliwia uzyskanie zezwolenia. Trzeba jednak konkretnie wyjaśnić, skąd wynika ryzyko zadłużenia i dlaczego odrzucenie spadku chroni interes dziecka.

Do którego sądu złożyć wniosek?

Wniosek dotyczący czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem dziecka składa się co do zasady do sądu rejonowego właściwego jako sąd opiekuńczy. W określonych przypadkach zezwolenie może wydać także sąd spadku. Właściwość zależy od miejsca zamieszkania dziecka, miejsca ostatniego zwykłego pobytu spadkodawcy oraz tego, czy toczy się już postępowanie spadkowe.

Złożenie pisma do niewłaściwego sądu może wydłużyć sprawę. Dlatego przed wysłaniem wniosku trzeba sprawdzić właściwość miejscową i rodzaj prowadzonego postępowania.

Ile trwa i ile kosztuje odrzucenie spadku?

Koszt procedury bez zezwolenia sądu

Maksymalna stawka taksy notarialnej za sporządzenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wynosi 50 zł. Do tej kwoty dochodzą VAT oraz koszty wypisów aktu notarialnego.

Opłata od wniosku o odebranie oświadczenia przez sąd wynosi 100 zł.

Koszt procedury wymagającej zezwolenia

Opłata od wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka wynosi co do zasady 100 zł. Po uzyskaniu zezwolenia dochodzi koszt złożenia właściwego oświadczenia przed sądem albo notariuszem.

Wynagrodzenie adwokata jest ustalane osobno i zależy od zakresu pomocy, liczby małoletnich, dokumentów oraz stopnia skomplikowania sprawy.

Ile trwa postępowanie?

Oświadczenie u notariusza można zwykle złożyć po skompletowaniu dokumentów i ustaleniu terminu wizyty. Postępowanie o zezwolenie sądu może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Czas zależy od obciążenia sądu, kompletności wniosku, stanowiska drugiego rodzica i potrzeby przeprowadzenia rozprawy.

Najczęstsze błędy rodziców

• założenie, że odrzucenie spadku przez rodzica automatycznie obejmuje dziecko,
• przekonanie, że zgoda sądu jest zawsze potrzebna,
• złożenie wniosku o zezwolenie mimo spełnienia warunków procedury uproszczonej,
• brak wymaganej zgody drugiego rodzica,
• pominięcie sytuacji rodzeństwa i pozostałych zstępnych,
• brak dokumentu potwierdzającego wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica,
• uznanie postanowienia o zezwoleniu za właściwe oświadczenie spadkowe,
• przekroczenie terminu sześciu miesięcy,
• odrzucenie spadku bez sprawdzenia wartości majątku i długów.

Kiedy nie iść do sądu?

Nie ma potrzeby wszczynania postępowania o zezwolenie, jeżeli spełnione są wszystkie warunki z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dotyczy to przede wszystkim zgodnego odrzucenia spadku w imieniu dziecka powołanego do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia przez rodzica.

Nie oznacza to, że nie trzeba wykonać żadnej czynności. Rodzic nadal musi złożyć skuteczne oświadczenie w imieniu dziecka przed notariuszem albo sądem oraz przedstawić dokumenty potwierdzające możliwość zastosowania uproszczonej procedury.

Do sądu nie warto również występować bez wcześniejszego sprawdzenia wartości spadku. Jeżeli majątek wyraźnie przewyższa zobowiązania, odrzucenie może działać na niekorzyść dziecka.

Co sprawdzić w swojej sytuacji?

Wyjątek z art. 101 § 4 KRO dotyczy określonego sposobu powołania dziecka i działania rodziców posiadających odpowiednią władzę rodzicielską. Samo odrzucenie przez rodzica nie załatwia sprawy dziecka. Gdy zezwolenie jest konieczne, zawieszenie terminu nie oznacza rozpoczęcia nowych sześciu miesięcy.

Najczęstsze pytania

Czy zawsze trzeba uzyskać zgodę sądu na odrzucenie spadku przez dziecko?

Nie. Zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli dziecko zostało powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia przez rodzica i spełnione są pozostałe warunki ustawowe, w tym dotyczące zgody rodziców oraz decyzji pozostałych zstępnych.

Ile czasu jest na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego?

Termin wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu dziecka do spadku. Jeżeli potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu zawiesza się na czas postępowania o jego wydanie.

Ile kosztuje odrzucenie spadku przez małoletniego?

Opłata od wniosku o odebranie oświadczenia przez sąd wynosi 100 zł. Maksymalna taksa notarialna za oświadczenie wynosi 50 zł, do czego dochodzą VAT i koszty wypisów. Jeżeli potrzebne jest zezwolenie sądu, opłata od odpowiedniego wniosku wynosi co do zasady 100 zł.

Ile trwa uzyskanie zgody sądu?

Postępowanie może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Czas zależy od obciążenia sądu, kompletności dokumentów, stanowiska rodziców i potrzeby przeprowadzenia rozprawy.

Czy po uzyskaniu zgody sądu spadek jest już odrzucony?

Nie. Prawomocne postanowienie pozwala rodzicowi dokonać czynności. Następnie trzeba jeszcze złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka.

Czy warto odrzucić spadek w imieniu dziecka?

Zwykle tak, jeżeli długi przewyższają wartość majątku. Przed podjęciem decyzji trzeba jednak sprawdzić skład spadku, ponieważ odrzucenie jest co do zasady nieodwołalne.

Co się stanie, jeśli rodzic nie złoży oświadczenia w terminie?

Brak oświadczenia prowadzi co do zasady do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, ale nadal może wymagać sporządzenia wykazu albo spisu inwentarza oraz prawidłowego rozliczenia wierzycieli.

Czy odrzucenie spadku przez dziecko można odwołać?

Co do zasady nie. Uchylenie się od skutków oświadczenia jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, na przykład z powodu istotnego błędu lub groźby, i wymaga udziału sądu.

Wróć do przewodnika po spadkach i zachowku.

Źródła

• Kodeks cywilny — dziedziczenie, testamenty, zachowek i długi
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy — art. 101
• Nowelizacja spadkowa z 2023 r.
• Maksymalne stawki taksy notarialnej — § 8 i § 10a

Autor: adwokat Łukasz Oleś. Sprawy spadkowe — Katowice, Śląsk i cała Polska.