Przesłuchanie stron w sprawie o rozwód – jak się przygotować?

Przesłuchanie stron jest dla wielu osób najbardziej stresującym etapem sprawy rozwodowej. To wtedy sąd zadaje pytania bezpośrednio małżonkom. Odpowiedzi mogą mieć znaczenie dla samego rozwodu, winy, władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem, alimentów, a czasem także dla oceny wiarygodności całej strony.

Ten artykuł wyjaśnia, jak przygotować się do przesłuchania, jakie pytania mogą paść i czego unikać, żeby nie osłabić własnej pozycji na rozprawie.

Na czym polega przesłuchanie stron w sprawie rozwodowej?

Przesłuchanie stron polega na tym, że sąd zadaje pytania powodowi i pozwanemu. W sprawie o rozwód jest to bardzo ważny dowód, ponieważ sąd musi ustalić, czy doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Podstawą przesłuchania stron są przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności art. 299 k.p.c. oraz art. 432 k.p.c. W praktyce sąd chce ustalić nie tylko to, czy małżonkowie chcą rozwodu, ale również czy istnieją prawne podstawy do jego orzeczenia.

Sąd bada przede wszystkim trzy więzi małżeńskie:

• więź emocjonalną, czyli czy małżonkowie nadal darzą się uczuciem,
• więź fizyczną, czyli czy nadal istnieje pożycie intymne,
• więź gospodarczą, czyli czy małżonkowie prowadzą wspólne życie i wspólne gospodarstwo.

Jeżeli strony mają małoletnie dzieci, sąd pyta także o ich sytuację. Chodzi o opiekę, miejsce zamieszkania, kontakty, alimenty, szkołę, zdrowie i codzienne obowiązki rodziców.

Jakie pytania zadaje sąd podczas przesłuchania?

Pytania sądu zależą od tego, czy rozwód jest zgodny, czy sporny, czy strony mają dzieci i czy ktoś żąda orzeczenia winy. Najczęściej sąd zaczyna od podstawowych okoliczności małżeństwa.

Przykładowe pytania w sprawie rozwodowej mogą dotyczyć tego:

• kiedy strony zawarły małżeństwo,
• czy strony nadal mieszkają razem,
• od kiedy strony nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego,
• kiedy ustała więź uczuciowa, fizyczna i gospodarcza,
• czy były próby ratowania małżeństwa,
• czy istnieją szanse na powrót do wspólnego życia,
• kto zajmuje się dziećmi na co dzień,
• jak wyglądają kontakty dziecka z drugim rodzicem,
• jakie są koszty utrzymania dziecka,
• czy występowały zdrada, przemoc, uzależnienie, awantury lub inne przyczyny rozpadu małżeństwa.

Jeżeli sprawa dotyczy winy, pytania są zwykle bardziej szczegółowe. Sąd może pytać o konkretne zdarzenia, daty, wiadomości, nagrania, świadków, interwencje policji, terapię, wyprowadzki lub wcześniejsze sprawy rodzinne.

Szersze omówienie pytań, które mogą pojawić się na rozprawie, znajduje się w artykule: pytania sądu na rozprawie rozwodowej.

Jak przygotować się do przesłuchania stron?

Najlepsze przygotowanie nie polega na napisaniu gotowego przemówienia. Sąd szybko zauważa, gdy strona recytuje wyuczoną wersję. Lepiej przygotować krótką, logiczną chronologię i najważniejsze fakty.

1. Ustal chronologię małżeństwa

Przed rozprawą warto spisać najważniejsze daty i zdarzenia. Nie po to, żeby czytać je przed sądem słowo w słowo, ale żeby uporządkować pamięć.

Warto przygotować:

• datę ślubu,
• datę faktycznego rozstania,
• datę wyprowadzki jednej ze stron,
• okres ustania pożycia fizycznego,
• najważniejsze kryzysy w małżeństwie,
• próby terapii, mediacji lub rozmów,
• najważniejsze zdarzenia dotyczące dzieci.

2. Oddziel fakty od ocen

To częsty problem. Strona mówi: „on był fatalnym mężem” albo „ona zawsze robiła awantury”. Dla sądu ważniejsze są fakty: kiedy, gdzie, co się wydarzyło, kto był obecny i czy są dowody.

Zamiast mówić: „druga strona nigdy nie interesowała się dzieckiem”, lepiej powiedzieć: „od września drugi rodzic odbiera dziecko ze szkoły średnio raz w miesiącu, a wizyty w tygodniu odwoływał trzykrotnie”.

Pierwsze zdanie jest oceną. Drugie pokazuje konkretną sytuację, którą sąd może zweryfikować.

3. Przygotuj odpowiedzi o dzieciach

Jeżeli są małoletnie dzieci, sąd będzie pytał nie tylko o rozpad małżeństwa. Będzie chciał wiedzieć, jak dziecko funkcjonuje po rozstaniu rodziców.

Warto przygotować informacje o:

• szkole lub przedszkolu dziecka,
• zdrowiu dziecka, leczeniu i terapii,
• codziennych obowiązkach rodziców,
• kosztach utrzymania dziecka,
• dotychczasowych kontaktach z drugim rodzicem,
• proponowanym sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej.

4. Omów z adwokatem trudne pytania

Najbardziej niebezpieczne są pytania, które wywołują emocje: o zdradę, przemoc, alkohol, pieniądze, dzieci albo nowe związki. To właśnie wtedy strony najczęściej zaczynają mówić za dużo, atakować albo zaprzeczać oczywistym faktom.

Przed rozprawą warto omówić z pełnomocnikiem nie tylko to, co strona chce powiedzieć, ale też to, czego nie powinna mówić bez pytania sądu.

Jak odpowiadać na pytania sądu?

Najlepsza odpowiedź przed sądem jest krótka, konkretna i zgodna z pytaniem. Nie trzeba opowiadać całej historii małżeństwa przy każdym pytaniu.

W praktyce sprawdza się prosty schemat:

• najpierw odpowiedź na pytanie,
• potem jedno albo dwa zdania wyjaśnienia,
• na końcu konkret, przykład lub data, jeśli jest potrzebna.

Jeżeli sąd pyta: „od kiedy nie mieszkają państwo razem?”, dobra odpowiedź brzmi:

„Od marca 2024 roku. Wtedy pozwany wyprowadził się z mieszkania. Od tego czasu nie prowadzimy wspólnego gospodarstwa domowego”.

Słabsza odpowiedź brzmi:

„To skomplikowane, bo właściwie od dawna było źle, on mnie nie szanował, jego rodzina też się wtrącała, a ja już wtedy wiedziałam, że to nie ma sensu”.

Druga odpowiedź może być prawdziwa emocjonalnie, ale nie odpowiada precyzyjnie na pytanie.

Czy można korzystać z notatek podczas przesłuchania?

Można przygotować sobie notatki przed rozprawą. Warto mieć krótką listę dat, zdarzeń i kosztów. Nie należy jednak zakładać, że sąd pozwoli czytać zeznania z kartki. Przesłuchanie ma pokazać własną wiedzę strony, a nie gotowy tekst przygotowany na rozprawę.

Najbezpieczniej potraktować notatki jako pomoc przed wejściem na salę, a nie jako scenariusz odpowiedzi. Jeżeli strona nie pamięta dokładnej daty, nie powinna jej wymyślać. Lepiej powiedzieć uczciwie, że chodzi o przybliżony okres.

Kto pierwszy zeznaje na sprawie rozwodowej?

Najczęściej najpierw wypowiada się powód lub powódka, czyli osoba, która złożyła pozew o rozwód, a następnie strona pozwana. W praktyce o kolejności decyduje sąd.

W sprawach rozwodowych przesłuchanie stron zwykle odbywa się po przeprowadzeniu innych dowodów, choć wiele zależy od konkretnego sądu i przebiegu sprawy. Nie warto budować strategii tylko na tym, kto będzie mówił pierwszy. Ważniejsze jest to, żeby wersja wydarzeń była spójna z pozwem, odpowiedzią na pozew, dokumentami i zeznaniami świadków.

Jakie błędy mogą zaszkodzić podczas przesłuchania?

Największe problemy na sali rozpraw zwykle nie wynikają z braku idealnej pamięci. Wynikają z emocji, przesady i braku spójności.

Najczęstsze błędy to:

• atakowanie drugiej strony zamiast odpowiadania na pytania,
• opowiadanie o faktach, których nie da się później potwierdzić,
• zaprzeczanie dokumentom, wiadomościom lub nagraniom,
• mówienie „nie pamiętam” przy każdej trudnej kwestii,
• przerywanie sędziemu, pełnomocnikowi lub drugiej stronie,
• komentowanie odpowiedzi drugiego małżonka,
• przedstawianie dziecka jako narzędzia walki z drugim rodzicem,
• mówienie zbyt szeroko i bez związku z pytaniem.

Z praktyki kancelarii

Moja ocena jako pełnomocnika

Przesłuchanie stron wygrywa nie ten, kto mówi najwięcej, tylko ten, kto mówi najczytelniej. Sąd widzi emocje, ale rozstrzyga na podstawie faktów i dowodów.

Największą przewagę daje przygotowanie trzech rzeczy:

• chronologii rozpadu małżeństwa,
• odpowiedzi na pytania o dzieci,
• spójności między zeznaniami a dokumentami w aktach.

Jeżeli strona mówi spokojnie, przyznaje fakty oczywiste i nie próbuje manipulować, zwykle wypada lepiej niż osoba, która za wszelką cenę chce przedstawić siebie jako idealnego małżonka.

Kiedy NIE iść do sądu?

Tej sekcji nie należy rozumieć jako zachęty do ignorowania wezwania. Jeżeli sąd wzywa stronę do osobistego stawiennictwa, brak obecności bez usprawiedliwienia może zaszkodzić.

Nie należy jednak iść na rozprawę „na siłę”, bez żadnej reakcji, jeżeli istnieje realna przeszkoda: nagła choroba, pobyt w szpitalu, poważna kolizja, brak możliwości dotarcia albo inna sytuacja niezależna od strony. Wtedy trzeba jak najszybciej poinformować sąd i przedstawić usprawiedliwienie.

Nie warto też iść na przesłuchanie bez przygotowania, jeśli sprawa dotyczy winy, przemocy, uzależnienia, opieki nad dzieckiem lub wysokich alimentów. W takich sprawach jedna chaotyczna wypowiedź może później wracać przez całe postępowanie.

Jak adwokat może pomóc przy przesłuchaniu?

Adwokat nie powinien uczyć klienta gotowych odpowiedzi. Dobra pomoc polega na czymś innym: na uporządkowaniu sprawy i przygotowaniu klienta do pytań, które naprawdę mogą paść.

W ramach przygotowania do przesłuchania adwokat może:

• przeanalizować pozew, odpowiedź na pozew i dotychczasowe dowody,
• ustalić najważniejsze fakty do wykazania przed sądem,
• przygotować chronologię rozpadu pożycia,
• przećwiczyć pytania o dzieci, winę, alimenty i kontakty,
• wskazać pytania ryzykowne lub podchwytliwe,
• reagować na pytania sugerujące, nieprecyzyjne albo niemające związku ze sprawą,
• pilnować, aby zeznania były spójne ze strategią procesową.

Dobre przygotowanie do przesłuchania ma znaczenie niezależnie od tego, czy sprawa dotyczy zgodnego rozwodu, winy, opieki nad dziećmi czy alimentów.

Co zrobić krok po kroku przed przesłuchaniem?

1. przeczytać pozew i odpowiedź na pozew,
2. spisać najważniejsze daty z małżeństwa,
3. ustalić, kiedy ustały więzi małżeńskie,
4. przygotować fakty dotyczące dzieci, kontaktów i alimentów,
5. sprawdzić, jakie dowody znajdują się w aktach,
6. omówić z adwokatem trudne pytania,
7. przygotować dokumenty, które mogą być potrzebne na rozprawie,
8. zaplanować spokojną, krótką i rzeczową formę odpowiedzi.

Ile trwa przesłuchanie stron i ile kosztuje sprawa?

Samo przesłuchanie jednej strony może trwać od kilkunastu minut do ponad godziny. W prostej sprawie bez winy i bez sporu o dzieci pytania są zwykle krótsze. W sprawie z orzekaniem o winie, przemocą, zdradą, uzależnieniem lub konfliktem o dziecko przesłuchanie bywa znacznie dłuższe.

Za samo przesłuchanie stron nie płaci się osobnej opłaty sądowej. Podstawową opłatą jest opłata od pozwu o rozwód. Dodatkowe koszty mogą pojawić się przy opinii biegłych, wywiadzie kuratora, mediacji, zabezpieczeniach, apelacji albo pomocy pełnomocnika.

FAQ

Czy przesłuchanie stron w sprawie o rozwód jest obowiązkowe?

W sprawie o rozwód sąd przeprowadza dowód z przesłuchania stron. Jeżeli strona otrzyma wezwanie do osobistego stawiennictwa, powinna się stawić albo prawidłowo usprawiedliwić nieobecność.

Czy można przygotować gotowe odpowiedzi na pytania sądu?

Można przygotować fakty, daty i chronologię, ale nie warto uczyć się odpowiedzi na pamięć. Sąd oczekuje własnych, szczerych i logicznych zeznań, a nie recytowania tekstu.

Co powiedzieć, jeśli nie pamiętam dokładnej daty?

Nie należy wymyślać daty. Lepiej powiedzieć uczciwie, że chodzi o przybliżony okres, na przykład miesiąc, rok albo czas przed konkretnym wydarzeniem.

Czy druga strona może zadawać pytania podczas przesłuchania?

Pytania zadaje przede wszystkim sąd. Pytania mogą zadawać także pełnomocnicy i strony, o ile sąd na to pozwala i pytania mają związek ze sprawą.

Czy adwokat może odpowiedzieć za mnie?

Nie. Adwokat nie składa zeznań za stronę. Może jednak przygotować klienta, zadawać pytania, reagować na pytania niewłaściwe i pilnować przebiegu rozprawy.

Co grozi za kłamstwo podczas przesłuchania?

Składanie nieprawdziwych zeznań może mieć poważne konsekwencje procesowe i karne. Nawet jeżeli kłamstwo nie zostanie od razu wykazane, może zniszczyć wiarygodność strony w oczach sądu.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: sprawy rozwodowe i rodzinne
– obszar: Śląsk i cała Polska