Stalking – kiedy nękanie staje się przestępstwem?

Stalking, czyli uporczywe nękanie, nie musi polegać na grożeniu przemocą. Przestępstwem mogą być również dziesiątki wiadomości, śledzenie, czekanie pod domem, kontaktowanie się przez rodzinę, tworzenie fałszywych profili lub stałe kontrolowanie aktywności pokrzywdzonego w internecie. Jednorazowy, nawet bardzo nieprzyjemny kontakt zazwyczaj nie wystarczy. Problem zaczyna się wtedy, gdy zachowania są powtarzane, niechciane i realnie naruszają prywatność albo poczucie bezpieczeństwa drugiej osoby.

Kiedy nękanie staje się stalkingiem?

Aby zachowanie zostało uznane za przestępstwo z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, muszą wystąpić dwa podstawowe elementy:

1. sprawca uporczywie nęka pokrzywdzonego lub osobę mu najbliższą,
2. nękanie wywołuje skutek wskazany w ustawie.

Nie każde powtarzające się zachowanie jest automatycznie stalkingiem. Policja, prokuratura i sąd badają całą sytuację: częstotliwość kontaktu, czas trwania, treść wiadomości, zachowanie sprawcy po zablokowaniu numeru, wcześniejszą relację stron oraz wpływ zdarzeń na codzienne życie pokrzywdzonego.

Co oznacza uporczywe nękanie?

Uporczywość oznacza konsekwentne ponawianie zachowań i lekceważenie prawa drugiej osoby do spokoju. Sprawca nie rezygnuje mimo braku odpowiedzi, blokowania numerów, usuwania kont lub wyraźnego żądania zaprzestania kontaktu.

O stalkingu mogą świadczyć między innymi:

• wielokrotne telefony, SMS-y i wiadomości wysyłane o różnych porach,
• zakładanie kolejnych profili po zablokowaniu wcześniejszych kont,
• śledzenie pokrzywdzonego lub obserwowanie jego domu,
• regularne pojawianie się w miejscu pracy, nauki albo zamieszkania,
• wysyłanie listów, prezentów lub przesyłek mimo sprzeciwu,
• kontaktowanie się z rodziną, znajomymi, klientami albo pracodawcą pokrzywdzonego,
• rozpowszechnianie informacji mających skompromitować pokrzywdzonego,
• fotografowanie lub nagrywanie pokrzywdzonego w sposób naruszający jego prywatność,
• kontrolowanie aktywności internetowej i tworzenie fałszywych profili,
• pozostawianie wiadomości, przedmiotów lub znaków pod domem i samochodem.

Jaki skutek musi wywołać nękanie?

Samo irytujące lub niekulturalne zachowanie może nie wystarczyć. Uporczywe nękanie musi:

• wzbudzić uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia,
• wzbudzić uzasadnione poczucie poniżenia,
• wzbudzić uzasadnione poczucie udręczenia albo
• istotnie naruszyć prywatność pokrzywdzonego.

Nie trzeba wykazywać wszystkich skutków jednocześnie. Wystarczy jeden z nich.

Poczucie zagrożenia musi być zrozumiałe w danych okolicznościach. Znaczenie ma między innymi agresywna treść wiadomości, wcześniejsza przemoc, śledzenie, pojawianie się pod domem lub wiedza sprawcy o miejscu pobytu pokrzywdzonego i jego dzieci.

Udręczenie może polegać na ciągłym napięciu, bezsenności, zmianie numeru telefonu, trasy do pracy, miejsca zamieszkania albo codziennych nawyków. Istotne naruszenie prywatności nie wymaga natomiast, aby pokrzywdzony obawiał się fizycznego ataku.

Czy jedna wiadomość może być stalkingiem?

Co do zasady nie. Stalking wymaga uporczywości, czyli pewnego ciągu powtarzających się zachowań. Jedna wiadomość może jednak stanowić inne przestępstwo, na przykład groźbę karalną, zniewagę, pomówienie lub próbę wymuszenia.

Nie istnieje przepis, zgodnie z którym nękanie musi trwać określoną liczbę dni, tygodni albo miesięcy. Krótszy, ale bardzo intensywny ciąg zachowań może zostać uznany za stalking. Z drugiej strony kilka sporadycznych i neutralnych prób kontaktu nie zawsze wystarczy do przypisania odpowiedzialności karnej.

Czy stalking musi wiązać się z groźbami?

Nie. Groźby nie są koniecznym elementem stalkingu. Sprawca może nigdy nie zapowiedzieć przemocy, a mimo to odpowiadać karnie za uporczywe nękanie.

Przykładem jest codzienne pojawianie się pod domem, wielokrotne dzwonienie, obserwowanie miejsca pracy lub kontaktowanie się ze znajomymi pokrzywdzonego. Takie zachowania mogą wywoływać udręczenie i naruszać prywatność nawet wtedy, gdy sprawca nie używa gróźb.

Stalking w internecie – kiedy cyberstalking jest przestępstwem?

Stalking może odbywać się wyłącznie w internecie. Sprawca nie musi osobiście pojawiać się pod domem pokrzywdzonego. Wystarczy, że wykorzystuje komunikatory, media społecznościowe, pocztę elektroniczną lub inne narzędzia cyfrowe do uporczywego nękania.

Cyberstalking może polegać na:

• wysyłaniu wielu niechcianych wiadomości przez Messenger, WhatsApp, Instagram lub e-mail,
• tworzeniu kolejnych kont po zablokowaniu sprawcy,
• publikowaniu obraźliwych lub kompromitujących treści,
• oznaczaniu pokrzywdzonego w postach i komentarzach,
• kontaktowaniu się z jego rodziną, pracodawcą lub klientami,
• śledzeniu aktywności pokrzywdzonego w mediach społecznościowych,
• publikowaniu danych, zdjęć lub informacji o miejscu pobytu,
• zakładaniu fałszywych profili randkowych lub ogłoszeń,
• wykorzystywaniu wspólnych kont, aplikacji lub lokalizatorów do kontrolowania pokrzywdzonego.

Nie każda obraźliwa wypowiedź w internecie jest stalkingiem. Konieczne jest uporczywe działanie oraz wystąpienie jednego ze skutków wskazanych w art. 190a § 1 k.k.

Podszywanie się pod inną osobę

Art. 190a § 2 k.k. przewiduje odrębne przestępstwo. Odpowiada osoba, która podszywa się pod kogoś, wykorzystuje jego wizerunek, dane osobowe lub inne dane pozwalające na publiczną identyfikację i w ten sposób wyrządza mu szkodę majątkową albo osobistą.

Może to dotyczyć między innymi:

• założenia fałszywego profilu w mediach społecznościowych,
• publikowania kompromitujących treści w cudzym imieniu,
• zamawiania towarów lub usług na dane pokrzywdzonego,
• podszywania się w korespondencji z pracodawcą lub klientami,
• wykorzystania cudzych zdjęć w serwisie randkowym,
• rozsyłania wiadomości sugerujących, że ich autorem jest pokrzywdzony.

W przypadku podszywania się kluczowe jest wykorzystanie cudzych danych oraz wyrządzenie szkody. Nie zawsze trzeba wykazywać tak długi ciąg zachowań jak przy uporczywym nękaniu.

Co grozi za stalking?

Za uporczywe nękanie z art. 190a § 1 k.k. grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Taka sama kara grozi za podszywanie się pod inną osobę i wyrządzenie jej szkody majątkowej albo osobistej.

Jeżeli następstwem stalkingu lub podszywania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawcy grozi kara od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Oprócz kary sąd może zastosować środki chroniące pokrzywdzonego, między innymi:

• zakaz kontaktowania się,
• zakaz zbliżania się na określoną odległość,
• zakaz przebywania w określonych miejscach,
• nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Zakaz kontaktowania się lub zbliżania może zostać zastosowany także jako środek zapobiegawczy jeszcze przed zakończeniem procesu. W uzasadnionej sytuacji pokrzywdzony nie musi więc czekać na prawomocny wyrok.

Czy stalking jest ścigany z urzędu?

Stalking z art. 190a § 1 k.k. oraz podszywanie się z § 2 są ścigane na wniosek pokrzywdzonego.

Oznacza to, że pokrzywdzony powinien wyraźnie oświadczyć, że chce ścigania sprawcy. Sam opis sytuacji lub przekazanie wiadomości może nie wystarczyć, jeżeli zabraknie wniosku o ściganie.

Jak udowodnić stalking?

W sprawie o stalking pojedynczy zrzut ekranu rzadko pokazuje cały problem. Najważniejsze jest wykazanie powtarzalności, eskalacji i wpływu zachowania sprawcy na życie pokrzywdzonego.

Pomocne mogą być:

• pełne rozmowy z komunikatorów, a nie tylko wybrane fragmenty,
• SMS-y, wiadomości głosowe i e-maile wraz z datami,
• wykazy połączeń telefonicznych,
• adresy profili, nazwy kont i linki do publikacji,
• nagrania rozmów, monitoringu lub domofonu,
• zdjęcia sprawcy pojawiającego się pod domem albo miejscem pracy,
• zeznania rodziny, sąsiadów, współpracowników i pracowników ochrony,
• dokumentacja medyczna lub psychologiczna,
• dowody zmiany numeru telefonu, pracy, mieszkania lub codziennych tras,
• wiadomość zawierająca żądanie zaprzestania kontaktu,
• chronologiczny spis wszystkich zdarzeń.

Jak przygotować chronologię nękania?

Najlepiej stworzyć prostą tabelę lub listę zawierającą:

• datę i godzinę zdarzenia,
• miejsce albo użyty komunikator,
• krótki opis zachowania sprawcy,
• wskazanie dowodu,
• dane świadka, jeżeli ktoś widział zdarzenie,
• informację o reakcji pokrzywdzonego.

Chronologia pozwala szybko pokazać, że nie chodzi o jeden konflikt, lecz o powtarzający się schemat.

Jak zabezpieczać dowody elektroniczne?

Nie ograniczaj się do przyciętych zrzutów ekranu. Zachowaj całą rozmowę, datę, godzinę, nazwę konta oraz adres profilu. W przypadku wiadomości e-mail zachowaj pełną treść wraz z informacjami o nadawcy.

Warto wykonać kopię danych na innym urządzeniu lub nośniku. Nie edytuj oryginalnych plików. Organy ścigania powinny móc ustalić, z jakiego konta, numeru lub urządzenia pochodzi materiał.

Najczęstsze błędy osób nękanych

• Odpowiadanie na każdą wiadomość. Długie dyskusje utrudniają później wykazanie, że kontakt był jednostronny i niepożądany.
• Opisywanie wyłącznie emocji. Policja i prokuratura potrzebują dat, numerów telefonów, nazw kont, świadków i konkretnych zdarzeń.
• Przekazywanie samych screenów. Wybrane fragmenty mogą nie pokazywać pełnego kontekstu rozmowy.
• Czekanie na groźby. Stalking nie musi zawierać zapowiedzi przemocy.
• Prowokowanie sprawcy. Próba zdobycia mocniejszego dowodu może zwiększyć zagrożenie.
• Informowanie sprawcy o każdym kroku. Może to doprowadzić do usunięcia kont, wiadomości i innych śladów.
• Odkładanie zgłoszenia. Z czasem monitoring może zostać nadpisany, a dane kont i połączeń mogą być trudniejsze do zabezpieczenia.

Co zrobić krok po kroku, gdy ktoś Cię nęka?

1. Zadbaj o bezpieczeństwo. Jeżeli sprawca jest w pobliżu, próbuje wejść do mieszkania, śledzi Cię albo grozi przemocą, zadzwoń pod numer 112.
2. Zabezpiecz dowody. Zachowaj wiadomości, wykonaj kopie rozmów, zapisz linki i dane kont.
3. Przygotuj chronologię. Zapisz datę, godzinę, miejsce i krótki opis każdego zdarzenia.
4. Wskaż świadków. Mogą nimi być osoby, które widziały sprawcę albo obserwowały wpływ nękania na Twoje życie.
5. Złóż zawiadomienie. Możesz zrobić to na Policji albo w prokuraturze.
6. Złóż wniosek o ściganie. Przy art. 190a § 1 i 2 k.k. jest on konieczny do prowadzenia sprawy.
7. Wskaż dowody do zabezpieczenia. Mogą to być dane operatora, monitoring, telefon sprawcy lub informacje od administratora portalu.
8. Wnieś o ochronę. W uzasadnionej sytuacji można domagać się zakazu kontaktowania i zbliżania.

Co zrobić, gdy to Tobie zarzucono stalking?

Zarzut stalkingu nie oznacza automatycznie winy. W każdej sprawie trzeba ustalić, czy kontakt był rzeczywiście uporczywy, czy był niechciany oraz czy wywołał skutek wymagany przez art. 190a k.k.

Najgorszą reakcją jest dalsze kontaktowanie się z osobą zawiadamiającą w celu „wyjaśnienia sytuacji”. Każda kolejna wiadomość może zostać dołączona do materiału dowodowego.

Osoba podejrzana powinna:

• zaprzestać bezpośredniego kontaktu z pokrzywdzonym,
• nie usuwać rozmów i historii połączeń,
• zabezpieczyć pełny kontekst korespondencji,
• zachować wiadomości wskazujące na wzajemny charakter kontaktu,
• ustalić, czy kontakt dotyczył dzieci, pracy, rozliczeń lub wspólnego majątku,
• nie wpływać na świadków,
• przeanalizować materiał z obrońcą przed złożeniem obszernych wyjaśnień.

W praktyce znaczenie może mieć to, czy pokrzywdzony odpowiadał na wiadomości, sam inicjował kontakt lub zgadzał się na spotkania. Nie przesądza to automatycznie o braku stalkingu, ale może wpływać na ocenę charakteru relacji i zamiaru sprawcy.

Stalking a zwykły konflikt – gdzie przebiega granica?

Nie każdy konflikt rodzinny, sąsiedzki lub zawodowy jest stalkingiem. Różnica polega przede wszystkim na uporczywości, celu działania i skutkach dla pokrzywdzonego.

Stalkingiem może nie być:

• jedna nieprzyjemna wiadomość,
• pojedyncza próba nawiązania kontaktu,
• legalne wezwanie do zapłaty,
• kontakt dotyczący wykonywania obowiązków rodzicielskich, prowadzony w rozsądnej formie,
• jednorazowa kłótnia sąsiedzka,
• krytyczna opinia, która nie stanowi elementu szerszego prześladowania.

Takie zachowania mogą jednak naruszać inne przepisy. Jednorazowa wiadomość może zawierać groźbę karalną, zniewagę, pomówienie lub próbę wymuszenia.

Moja ocena jako pełnomocnika

W sprawach o stalking pokrzywdzeni często tracą nie dlatego, że nie mają dowodów, ale dlatego, że przedstawiają je bez porządku. Kilkaset zrzutów ekranu zapisanych w jednym folderze nie pokazuje, co wydarzyło się najpierw, kiedy sprawca został zablokowany i w jaki sposób później obchodził blokady.

Warto działać szybko, gdy zachowania się nasilają, sprawca zna miejsce pobytu, kontaktuje się z dziećmi lub rodziną, pojawia się osobiście albo zakłada kolejne konta.

Nie warto sztucznie rozbudowywać sprawy przez prowokowanie kontaktu, odpowiadanie obraźliwymi wiadomościami albo przedstawianie każdego konfliktu jako przestępstwa.

Dobra sprawa o stalking opiera się na osi czasu, oryginalnych dowodach i pokazaniu realnego wpływu zachowania sprawcy na prywatność oraz codzienne funkcjonowanie pokrzywdzonego.

Kiedy NIE iść do sądu?

W sprawie karnej o stalking pokrzywdzony zwykle nie zaczyna od samodzielnego pozwu do sądu. Najpierw składa zawiadomienie i wniosek o ściganie na Policji albo w prokuraturze. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego prokurator decyduje, czy skierować akt oskarżenia.

Nie każda trudna relacja wymaga postępowania karnego. Gdy problem dotyczy przede wszystkim ustalania kontaktów z dzieckiem, podziału majątku, rozliczeń lub sporu pracowniczego, właściwe może być postępowanie rodzinne, cywilne albo pracownicze.

Nie należy jednak zwlekać, jeżeli sprawca:

• grozi przemocą,
• pojawia się pod domem lub miejscem pracy,
• śledzi pokrzywdzonego,
• kontaktuje się z dziećmi,
• niszczy mienie,
• obchodzi kolejne blokady,
• zna poufne informacje o miejscu pobytu pokrzywdzonego.

Ile trwa sprawa o stalking?

Nie ma jednego terminu dla każdej sprawy. Postępowanie przygotowawcze może trwać kilka miesięcy, ale czas wydłuża się, gdy trzeba:

• ustalić właściciela anonimowych kont,
• uzyskać dane operatorów i portali internetowych,
• przeanalizować telefony lub komputery,
• przesłuchać wielu świadków,
• powołać biegłego,
• zbadać kilka powiązanych przestępstw.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, należy doliczyć czas postępowania sądowego. Pilne środki ochronne, takie jak zakaz kontaktowania się, mogą być jednak zastosowane wcześniej. Nie trzeba czekać na prawomocny wyrok.

Ile kosztuje zgłoszenie stalkingu?

Złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i wniosku o ściganie na Policji lub w prokuraturze jest bezpłatne.

Pomoc adwokata nie jest obowiązkowa. Jej koszt zależy od liczby materiałów, etapu sprawy oraz zakresu zlecenia. Innego nakładu pracy wymaga jednorazowa analiza i przygotowanie zawiadomienia, a innego reprezentacja podczas całego postępowania przygotowawczego i sądowego.

Czy warto zgłaszać stalking?

Tak, gdy zachowania są powtarzalne, nasilają się i wpływają na poczucie bezpieczeństwa lub prywatność. Brak reakcji może zostać przez sprawcę odebrany jako przyzwolenie na dalszą eskalację.

Zgłoszenie pozwala organom ścigania zabezpieczyć dane, których pokrzywdzony sam nie uzyska, na przykład informacje od operatora, administratora portalu lub właściciela monitoringu.

FAQ – najczęstsze pytania o stalking

Czy jednorazowa wiadomość to stalking?

Zwykle nie. Stalking wymaga uporczywości i powtarzalności. Jedna wiadomość może jednak stanowić inne przestępstwo, na przykład groźbę karalną.

Jak długo musi trwać nękanie, aby było stalkingiem?

Prawo nie wskazuje minimalnej liczby dni, tygodni ani miesięcy. Ocenia się częstotliwość, intensywność i cały kontekst zachowania sprawcy.

Czy stalking musi zawierać groźby?

Nie. Wystarczy, że uporczywe zachowanie wywołuje uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność.

Czy stalking w internecie jest karalny?

Tak. Uporczywe wiadomości, fałszywe profile, publikowanie danych i inne formy nękania online mogą spełniać znamiona stalkingu.

Czy można uzyskać zakaz kontaktowania się ze stalkerem?

Tak. Zakaz kontaktowania się lub zbliżania może zostać zastosowany jako środek zapobiegawczy przed wyrokiem albo jako środek karny po skazaniu.

Ile kosztuje zgłoszenie stalkingu?

Zawiadomienie na Policji lub w prokuraturze jest bezpłatne. Koszt pomocy adwokata zależy od zakresu zlecenia i stopnia skomplikowania sprawy.

Ile trwa sprawa o stalking?

Najczęściej postępowanie trwa co najmniej kilka miesięcy. Sprawy wymagające ustalenia anonimowych kont, analizy urządzeń lub opinii biegłych mogą potrwać dłużej.

Czy warto zgłaszać uporczywe nękanie?

Tak, szczególnie gdy działania się nasilają, sprawca obchodzi blokady, pojawia się osobiście lub wpływa na codzienne życie i poczucie bezpieczeństwa pokrzywdzonego.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: prawo karne, reprezentacja pokrzywdzonych i obrona w sprawach karnych
– obszar: Śląsk i cała Polska