Wspólna upadłość małżonków – nowe możliwości w 2025 r.

Określenie „wspólna upadłość małżonków” jest używane potocznie. W praktyce oznacza sytuację, w której oboje małżonkowie składają odrębne wnioski i przechodzą własne postępowania upadłościowe. Nie istnieje jeden formularz pozwalający ogłosić upadłość całego małżeństwa.

To rozróżnienie ma duże znaczenie. Jeżeli małżonkowie wspólnie podpisali umowę kredytu, oddłużenie jednego z nich nie powoduje automatycznego umorzenia odpowiedzialności drugiego. Bank może nadal żądać spłaty od małżonka, który nie ogłosił upadłości.

Czy małżonkowie mogą ogłosić upadłość razem?

Oboje małżonkowie mogą ogłosić upadłość konsumencką, ale każde z nich musi zrobić to we własnej sprawie. Każdy składa osobny wniosek w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, uiszcza osobną opłatę i otrzymuje osobne postanowienie sądu.

Wniosek jednego małżonka nie może zastąpić wniosku drugiego. Sąd bada bowiem indywidualnie:

• czy dana osoba utraciła zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań,
• jakie ma długi i wobec jakich wierzycieli,
• jak doszło do niewypłacalności,
• jakim majątkiem dysponuje,
• jakie osiąga dochody i jakie ma możliwości zarobkowe,
• jakie ponosi uzasadnione koszty utrzymania,
• czy przed złożeniem wniosku nie ukrywała lub nie wyzbywała się majątku.

Jeden czy dwa wnioski o upadłość małżonków?

Jeżeli niewypłacalni są oboje małżonkowie, potrzebne są dwa odrębne wnioski. Powinny być przygotowane spójnie, szczególnie gdy dotyczą tych samych kredytów, wspólnego mieszkania i kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego.

Spraw małżonków nie należy traktować jak jednego postępowania. Nawet jeżeli wnioski zostaną złożone w podobnym czasie i dotyczą tych samych wierzycieli, każdy z małżonków pozostaje odrębnym dłużnikiem.

Czy oboje małżonkowie muszą złożyć wniosek?

Nie. Wniosek składa tylko osoba, która rzeczywiście jest niewypłacalna. Upadłość jednego małżonka nie powoduje automatycznego wszczęcia postępowania wobec drugiego.

Złożenie dwóch wniosków warto rozważyć, gdy:

• oboje małżonkowie nie są w stanie terminowo regulować zobowiązań,
• oboje podpisali umowy kredytów lub pożyczek,
• egzekucje komornicze są prowadzone przeciwko obojgu,
• każde z małżonków posiada również własne długi,
• upadłość tylko jednego pozostawiłaby drugiego z zobowiązaniami, których nie jest w stanie spłacić.

Jeden wniosek może być wystarczający, gdy niewypłacalny jest tylko jeden małżonek, a drugi nie odpowiada za jego długi albo posiada dochody pozwalające na dalszą obsługę własnych zobowiązań.

Co dzieje się ze wspólnymi długami?

Wspólny dług powinien zostać wykazany we wniosku każdego małżonka, który odpowiada za jego spłatę. Dotyczy to między innymi kredytów hipotecznych, kredytów gotówkowych, pożyczek oraz zobowiązań, za które małżonkowie odpowiadają solidarnie.

Wpisanie tego samego kredytu do dwóch wniosków nie oznacza podwojenia zadłużenia. Pokazuje jedynie, że wierzyciel może dochodzić zapłaty od dwóch osób.

Jeżeli upadłość ogłosi tylko jeden współdłużnik, wierzyciel może dochodzić niespłaconej części należności od drugiego. Zasada ta działa także po zakończeniu postępowania i oddłużeniu pierwszego małżonka.

Co dzieje się z majątkiem wspólnym?

Zgodnie z art. 124 Prawa upadłościowego, z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między nimi rozdzielność majątkowa. Jeżeli wcześniej obowiązywała wspólność majątkowa, majątek wspólny co do zasady wchodzi do masy upadłości, a jego podział staje się niedopuszczalny.

Może to dotyczyć między innymi wspólnego mieszkania, domu, samochodu, oszczędności oraz wartościowych przedmiotów kupionych w trakcie małżeństwa. Nie oznacza to, że syndyk zabiera majątek osobisty drugiego małżonka. Trzeba jednak potrafić udokumentować, które przedmioty rzeczywiście należą do jego majątku osobistego.

Małżonek upadłego może zgłosić w postępowaniu wierzytelność z tytułu udziału w majątku wspólnym. Nie jest to jednak równoznaczne z automatycznym odzyskaniem połowy wartości wszystkich składników.

Czy intercyza chroni majątek przed syndykiem?

Intercyza podpisana tuż przed złożeniem wniosku zwykle nie rozwiązuje problemu. Umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej jest skuteczne wobec masy upadłości zasadniczo wtedy, gdy umowę zawarto co najmniej dwa lata przed złożeniem wniosku.

Równie ryzykowne jest przepisywanie samochodu, mieszkania lub oszczędności na drugiego małżonka. Syndyk analizuje czynności dokonane przed upadłością. Darowizna albo sprzedaż za zaniżoną cenę może zostać uznana za bezskuteczną wobec masy upadłości.

Ukrywanie majątku może także doprowadzić do umorzenia postępowania albo odmowy oddłużenia. To jeden z najpoważniejszych błędów popełnianych przed złożeniem wniosku.

Z praktyki kancelarii

Najczęstsze błędy małżonków

• Próba złożenia jednego wniosku za oboje. Każdy małżonek musi złożyć własny wniosek.
• Pominięcie wspólnego długu w jednym z wniosków. Jeżeli oboje odpowiadają za kredyt, powinien zostać wykazany w obu sprawach.
• Założenie, że powstanie jeden plan spłaty. Sąd ocenia sytuację każdego upadłego indywidualnie.
• Niespójne dane w dwóch wnioskach. Różne informacje o wspólnym majątku, wydatkach lub kredytach podważają wiarygodność małżonków.
• Przepisanie majątku przed upadłością. Takie czynności mogą zostać zakwestionowane przez syndyka.
• Podpisanie intercyzy bez analizy terminów. Rozdzielność majątkowa ustanowiona zbyt późno może być bezskuteczna wobec masy upadłości.
• Brak analizy odpowiedzialności drugiego współkredytobiorcy. Oddłużenie jednego małżonka nie chroni automatycznie drugiego.

Moja ocena jako pełnomocnika

Nie rekomenduję składania dwóch wniosków tylko dlatego, że dłużnicy są małżeństwem. Najpierw trzeba ustalić, czy każde z nich rzeczywiście utraciło zdolność do regulowania swoich zobowiązań.

Jeżeli oboje są niewypłacalni i odpowiadają za wspólne długi, dwa odpowiednio przygotowane wnioski mogą być racjonalnym rozwiązaniem. Pozwalają objąć postępowaniem oddłużeniowym oboje współdłużników, zamiast pozostawić całą odpowiedzialność po stronie jednego z nich.

Jeżeli drugi małżonek jest wypłacalny, jego upadłość może być nieuzasadniona. Samo ryzyko utraty wspólnego mieszkania albo wejścia majątku wspólnego do masy nie tworzy jeszcze podstawy do ogłoszenia jego upadłości.

Najwięcej można stracić na decyzjach podejmowanych tuż przed złożeniem wniosku. Darowizna, fikcyjna sprzedaż, wybiórcza spłata członka rodziny lub późna intercyza mogą skomplikować postępowanie bardziej niż sam wysoki poziom zadłużenia.

Kiedy NIE iść do sądu z dwoma wnioskami?

Nie należy automatycznie składać wniosku za oboje małżonków, gdy:

• tylko jedno z nich jest niewypłacalne,
• drugi małżonek nie odpowiada za długi i może nadal regulować własne zobowiązania,
• celem drugiego wniosku ma być wyłącznie ochrona mieszkania przed sprzedażą,
• nie ustalono jeszcze pełnej listy długów i wierzycieli,
• nie wyjaśniono, które składniki należą do majątku wspólnego, a które do osobistego,
• przed złożeniem wniosków dokonywano darowizn, sprzedaży lub przesunięć majątkowych,
• istnieje realna możliwość zawarcia porozumienia z wierzycielami bez upadłości.

Wspólna upadłość małżonków krok po kroku

1. Ustalcie, kto odpowiada za każdy dług. Sprawdźcie umowy kredytów, pożyczek, poręczeń, leasingów i ugód.
2. Oddzielcie długi wspólne od osobistych. Wydanie pieniędzy na potrzeby rodziny nie zawsze oznacza, że oboje małżonkowie są stroną umowy.
3. Oceńcie niewypłacalność każdego małżonka. Porównajcie wymagalne zobowiązania z dochodami i realnymi możliwościami spłaty.
4. Sporządźcie wykaz majątku. Oddzielcie majątek wspólny od majątku osobistego i przygotujcie dokumenty potwierdzające własność.
5. Sprawdźcie wcześniejsze czynności. Przeanalizujcie darowizny, sprzedaż majątku, intercyzę, rozwód, separację oraz spłaty dokonane przed wnioskiem.
6. Przygotujcie dwa odrębne wnioski. Dane dotyczące wspólnych kredytów, majątku i kosztów gospodarstwa domowego powinny być spójne.
7. Reagujcie na wezwania sądu i syndyka. Brak dokumentów lub niepełne wyjaśnienia mogą przedłużyć sprawę.

Ile trwa upadłość obojga małżonków?

Nie ma jednego ustawowego terminu zakończenia postępowania. Ogłoszenie upadłości jest dopiero jego początkiem. Dalszy czas zależy przede wszystkim od liczby wierzycieli, rodzaju majątku i konieczności jego sprzedaży.

Sprawa bez wartościowego majątku może przebiegać szybciej niż postępowanie obejmujące mieszkanie, dom, działalność gospodarczą prowadzoną w przeszłości albo sporne przesunięcia majątkowe.

Na długość postępowania wpływają między innymi:

• kompletność każdego wniosku,
• liczba i rodzaj zobowiązań,
• konieczność sprzedaży nieruchomości,
• spory dotyczące własności majątku,
• czynności dokonane przed złożeniem wniosku,
• obciążenie sądu i syndyka.

Plan spłaty wierzycieli jest co do zasady ustalany na okres nieprzekraczający 36 miesięcy. Jeżeli sąd stwierdzi, że upadły doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan może trwać od 36 do 84 miesięcy.

Ile kosztuje wspólna upadłość małżonków?

Nie ma jednej opłaty za wspólną upadłość, ponieważ każde z małżonków składa osobny wniosek.

• opłata sądowa od jednego wniosku wynosi 30 zł,
• przy dwóch wnioskach łączna opłata sądowa wynosi 60 zł,
• wynagrodzenie pełnomocnika zależy od liczby wierzycieli, majątku i stopnia skomplikowania sprawy,
• koszty postępowania oraz wynagrodzenie syndyka są rozliczane w ramach postępowania upadłościowego.

Jeżeli majątek upadłego nie wystarcza na bieżące koszty, mogą one zostać tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa. Niezaspokojone koszty mogą następnie zostać uwzględnione przy ustalaniu planu spłaty.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy małżonkowie mogą złożyć jeden wspólny wniosek o upadłość?

Nie. Każde z małżonków składa własny wniosek i musi oddzielnie wykazać swoją niewypłacalność. Każda sprawa kończy się osobnym rozstrzygnięciem.

Ile kosztuje upadłość obojga małżonków?

Opłata sądowa wynosi 30 zł od każdego wniosku. Jeżeli wnioski składają oboje małżonkowie, łączna opłata sądowa wynosi 60 zł. Osobno należy uwzględnić ewentualne wynagrodzenie pełnomocnika.

Ile trwa upadłość małżonków?

Czas zależy od liczby wierzycieli, majątku i kompletności wniosków. Sprawa obejmująca mieszkanie lub inne wartościowe składniki może trwać znacznie dłużej niż postępowanie bez majątku. Późniejszy plan spłaty trwa zasadniczo do 36 miesięcy, a w określonych przypadkach od 36 do 84 miesięcy.

Czy warto, aby oboje małżonkowie złożyli wnioski?

Warto to rozważyć, gdy oboje są niewypłacalni i odpowiadają za wspólne zobowiązania. Jeżeli drugi małżonek jest wypłacalny, składanie przez niego wniosku tylko z powodu małżeństwa może być nieuzasadnione.

Czy upadłość jednego małżonka umarza wspólny dług drugiego?

Nie. Wierzyciel może nadal dochodzić należności od współdłużnika, który nie uzyskał oddłużenia we własnym postępowaniu.

Czy oboje małżonkowie otrzymają jeden plan spłaty?

Nie. Sąd ustala sytuację i możliwości każdego upadłego indywidualnie. Małżonkowie mogą więc otrzymać plany spłaty o różnej wysokości i długości.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: upadłość konsumencka, oddłużanie i ochrona praw dłużników
– obszar: Śląsk i cała Polska