Zasiłek chorobowy – komu przysługuje i jak go uzyskać?

Zasiłek chorobowy przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która stała się niezdolna do pracy. Pracownik nabywa prawo do świadczenia najczęściej po 30 dniach ubezpieczenia, a przedsiębiorca lub zleceniobiorca objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym – po 90 dniach. Zasiłek wynosi zwykle 80% podstawy wymiaru, a w określonych przypadkach 100%. Samo zwolnienie e-ZLA nie zawsze wystarczy do wypłaty pieniędzy. To, kto składa dokumenty, zależy od rodzaju zatrudnienia, płatnika świadczenia i tego, czy choroba powstała w czasie ubezpieczenia, czy po jego ustaniu.

Stan prawny artykułu: 16 lipca 2026 r.

Komu przysługuje zasiłek chorobowy?

Prawo do zasiłku chorobowego zależy przede wszystkim od podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Nie wystarczy sama choroba ani zwolnienie wystawione przez lekarza.

Zasiłek może przysługiwać między innymi:

• pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę,
• zleceniobiorcy, który zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
• przedsiębiorcy opłacającemu dobrowolną składkę chorobową,
• osobie wykonującej pracę nakładczą,
• osobie współpracującej z przedsiębiorcą, jeżeli podlega ubezpieczeniu chorobowemu,
• osobie, której niezdolność do pracy trwa po ustaniu zatrudnienia albo powstała niedługo po jego zakończeniu – po spełnieniu dodatkowych warunków.

Pracownik nie musi osobno zgłaszać się do ubezpieczenia chorobowego. Składka jest obowiązkowa i wynika z zatrudnienia. Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy oraz zleceniobiorcy. W ich przypadku brak dobrowolnego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego oznacza brak prawa do zasiłku z tego tytułu.

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy – to nie jest to samo

Pracownik na początku choroby najczęściej otrzymuje wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę. Dopiero później rozpoczyna się okres zasiłku chorobowego finansowanego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe za:

• pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym,
• pierwsze 14 dni niezdolności do pracy w przypadku pracownika, który ukończył 50 lat – krótszy limit stosuje się od następnego roku kalendarzowego po ukończeniu 50 lat.

Od 34. albo odpowiednio od 15. dnia niezdolności do pracy pracownik otrzymuje zasiłek chorobowy. Limity sumuje się w ciągu roku, nawet jeżeli pomiędzy kolejnymi zwolnieniami występowały przerwy albo pracownik zmienił pracodawcę.

Przedsiębiorca i zleceniobiorca nie otrzymują wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy. Po spełnieniu warunków ubezpieczenia mogą otrzymać zasiłek od pierwszego dnia niezdolności do pracy.

Po ilu dniach ubezpieczenia przysługuje zasiłek chorobowy?

Prawo do zasiłku powstaje najczęściej po upływie tak zwanego okresu wyczekiwania:

• 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – przy ubezpieczeniu obowiązkowym, przede wszystkim dla pracowników,
• 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – przy ubezpieczeniu dobrowolnym, między innymi dla przedsiębiorców i zleceniobiorców.

Do okresu wyczekiwania można doliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Przepisy przewidują także wyjątki dotyczące między innymi urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego i określonych okresów służby wojskowej.

Kto nie musi czekać 30 albo 90 dni?

Zasiłek bez okresu wyczekiwania może przysługiwać między innymi:

• absolwentowi szkoły lub uczelni, który został objęty ubezpieczeniem w odpowiednim terminie po ukończeniu nauki,
• osobie, której niezdolność do pracy spowodował wypadek w drodze do pracy lub z pracy,
• pracownikowi posiadającemu co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,
• byłemu posłowi lub senatorowi, który przystąpił do ubezpieczenia w ustawowym terminie.

Każdy wyjątek trzeba ocenić indywidualnie. ZUS może zażądać dokumentów potwierdzających okresy wcześniejszego ubezpieczenia, datę ukończenia szkoły albo okoliczności wypadku.

Ile wynosi zasiłek chorobowy?

Zasiłek chorobowy wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru. Stawka 80% obowiązuje również za czas pobytu w szpitalu.

Zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru przysługuje, jeżeli niezdolność do pracy:

• przypada w okresie ciąży,
• powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy,
• jest związana z badaniami albo zabiegiem pobrania komórek, tkanek lub narządów od dawcy.

W przypadku wypadku przy pracy albo choroby zawodowej świadczenie może wynosić 100% podstawy, ale jest wtedy wypłacane z ubezpieczenia wypadkowego. Nie należy mylić wypadku przy pracy z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.

Jak oblicza się podstawę zasiłku pracownika?

Dla pracownika podstawą jest najczęściej przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Jeżeli zatrudnienie trwa krócej, bierze się pod uwagę pełne miesiące ubezpieczenia.

Wynagrodzenie uwzględniane w podstawie pomniejsza się o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika. Uproszczony przykład dla stałego wynagrodzenia 6000 zł brutto wygląda następująco:

• 6000 zł pomniejszone o 13,71% składek daje 5177,40 zł podstawy,
• 80% podstawy wynosi 4141,92 zł za pełny 30-dniowy okres,
• stawka za jeden dzień wynosi około 138,06 zł brutto.

To przykład orientacyjny. Premie, zmienne składniki wynagrodzenia, niepełne miesiące pracy i wcześniejsze nieobecności mogą zmienić wynik.

Kto składa wniosek o zasiłek chorobowy?

To zależy od sytuacji ubezpieczonego. Najczęstszy błąd polega na założeniu, że ZUS zawsze rozpocznie wypłatę automatycznie po otrzymaniu e-ZLA.

Zasiłki swoim ubezpieczonym wypłacają płatnicy składek, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób. Jeżeli płatnik zgłasza nie więcej niż 20 ubezpieczonych, zasiłek wypłaca ZUS. Liczbę ubezpieczonych ustala się zasadniczo według stanu na 30 listopada poprzedniego roku.

Jakie dokumenty są potrzebne do zasiłku chorobowego?

Pracownik

Jeżeli lekarz wystawił e-ZLA, pracownik zazwyczaj nie musi dostarczać pracodawcy papierowego zwolnienia. Dokument jest widoczny na profilu płatnika w eZUS. Gdy zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca przekazuje formularz Z-3.

Jeżeli pracodawca nie ma profilu w eZUS, może być konieczne przekazanie wydruku e-ZLA. Pracodawca powinien wcześniej poinformować pracownika o takim obowiązku.

Zleceniobiorca

W przypadku osoby ubezpieczonej z innego tytułu niż stosunek pracy płatnik składek przekazuje najczęściej formularz Z-3a. Dotyczy to między innymi zleceniobiorców objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Przedsiębiorca

Przedsiębiorca powinien złożyć:

• Z-3b – zaświadczenie płatnika składek, albo
• ZAS-53 – wniosek o zasiłek chorobowy.

Dokument można przesłać elektronicznie przez eZUS. Przy kolejnych zwolnieniach obejmujących nieprzerwany okres choroby ZUS również może wymagać kolejnego wniosku.

Choroba po ustaniu zatrudnienia lub działalności

Osoba ubiegająca się o świadczenie po ustaniu ubezpieczenia powinna złożyć:

• ZAS-53 albo inny wniosek zawierający wymagane informacje,
• Z-10 – oświadczenie dotyczące sytuacji po ustaniu ubezpieczenia,
• w razie potrzeby dokument płatnika składek, na przykład Z-3 lub Z-3a.

Do wypłaty świadczenia w wysokości 100% mogą być potrzebne dodatkowe dokumenty, na przykład karta wypadku w drodze do pracy lub zaświadczenie potwierdzające ciążę, jeżeli odpowiednia informacja nie wynika ze zwolnienia.

Jak uzyskać zasiłek chorobowy krok po kroku?

1. Uzyskaj zwolnienie lekarskie. Lekarz wystawia najczęściej elektroniczne zwolnienie e-ZLA.
2. Sprawdź ubezpieczenie chorobowe. Ustal, czy jesteś objęty ubezpieczeniem obowiązkowo czy dobrowolnie i czy minął okres wyczekiwania.
3. Ustal, kto wypłaca świadczenie. Może to być pracodawca albo ZUS.
4. Sprawdź, kto ma złożyć wniosek. Za pracownika robi to zazwyczaj płatnik składek. Przedsiębiorca składa dokumenty sam.
5. Złóż właściwy formularz. W zależności od sytuacji będzie to Z-3, Z-3a, Z-3b, ZAS-53 lub Z-10.
6. Kontroluj konto w eZUS. Sprawdź, czy ZUS nie wezwał do uzupełnienia dokumentów albo złożenia wyjaśnień.
7. Zachowaj dokumenty. Dotyczy to zwłaszcza potwierdzenia zgłoszenia do ubezpieczenia, opłacenia składek, karty wypadku oraz korespondencji z płatnikiem.
8. Poproś o decyzję, jeżeli ZUS odmawia wypłaty. Od formalnej decyzji można wnieść odwołanie do sądu.

Jak długo można pobierać zasiłek chorobowy?

Zasiłek chorobowy przysługuje przez czas niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż:

• 182 dni – w typowych przypadkach,
• 270 dni – jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży albo jest spowodowana gruźlicą,
• 91 dni po ustaniu ubezpieczenia – w większości przypadków, w których świadczenie jest wypłacane za okres po zakończeniu zatrudnienia lub innego tytułu ubezpieczenia.

Do okresu zasiłkowego wlicza się zarówno dni, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie chorobowe, jak i dni zasiłku chorobowego.

Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się kolejne niezdolności do pracy, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni. Przyczyna kolejnej choroby co do zasady nie ma znaczenia. Wyjątek może dotyczyć niezdolności przypadającej w okresie ciąży.

Jeżeli po wykorzystaniu pełnego okresu zasiłkowego ubezpieczony nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, może ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Wniosku nie warto zostawiać na ostatnią chwilę.

Czy zasiłek chorobowy przysługuje po ustaniu zatrudnienia?

Zasiłek może być wypłacany po rozwiązaniu umowy o pracę, zakończeniu zlecenia albo wykreśleniu działalności. Nie dzieje się to jednak automatycznie.

Jeżeli choroba rozpoczęła się jeszcze w czasie ubezpieczenia i trwa nieprzerwanie po jego ustaniu, prawo do świadczenia może być kontynuowane.

Jeżeli niezdolność do pracy powstała dopiero po ustaniu ubezpieczenia, powinna:

• trwać nieprzerwanie co najmniej 30 dni,
• powstać nie później niż w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia,
• albo powstać w ciągu 3 miesięcy, gdy chodzi o określoną chorobę zakaźną lub inną chorobę oznaczoną kodem „E”.

ZUS nie wypłaci zasiłku po ustaniu ubezpieczenia między innymi wtedy, gdy ubezpieczony:

• ma prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
• podjął działalność dającą nowy tytuł do ubezpieczenia chorobowego,
• ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych albo świadczenia przedemerytalnego,
• nie nabył prawa do zasiłku z powodu braku wymaganego okresu wyczekiwania,
• wykorzystał już pełny okres zasiłkowy.

Najczęstsze błędy przy ubieganiu się o zasiłek

• brak zgłoszenia przedsiębiorcy lub zleceniobiorcy do ubezpieczenia chorobowego,
• zbyt krótki okres ubezpieczenia,
• przekonanie, że e-ZLA automatycznie uruchamia wypłatę,
• niezłożenie ZAS-53 przez przedsiębiorcę,
• brak Z-10 po ustaniu zatrudnienia,
• nieprzekazanie przez pracodawcę formularza Z-3,
• brak dokumentów dotyczących wypadku albo ciąży,
• nieodebranie wezwania z ZUS lub brak odpowiedzi w wyznaczonym terminie,
• wykonywanie pracy zarobkowej podczas zwolnienia,
• złożenie odwołania po upływie miesiąca od doręczenia decyzji.

Kiedy ZUS może odmówić wypłaty zasiłku?

ZUS może odmówić świadczenia, gdy ubezpieczony nie spełnia warunków ustawowych albo naruszył zasady korzystania ze zwolnienia.

Najczęstsze przyczyny odmowy to:

• brak ubezpieczenia chorobowego,
• brak wymaganego okresu wyczekiwania,
• nieuregulowane dokumenty lub nieudowodnione okresy ubezpieczenia,
• wykonywanie pracy zarobkowej podczas zwolnienia,
• wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem,
• sfałszowanie zwolnienia,
• uniemożliwienie badania przez lekarza orzecznika ZUS,
• niestawienie się na badanie albo niedostarczenie żądanej dokumentacji,
• wyczerpanie okresu zasiłkowego.

Przedsiębiorca może również nie otrzymać świadczenia, jeżeli w dniu powstania prawa do zasiłku ma zadłużenie z tytułu składek społecznych przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia. Spłata zadłużenia w ustawowym terminie może pozwolić na odzyskanie świadczenia.

Ile trwa wypłata zasiłku i ile to kosztuje?

Złożenie wniosku o zasiłek chorobowy do ZUS jest bezpłatne. Bezpłatne jest również przekazanie formularzy przez eZUS.

ZUS powinien wypłacić zasiłek niezwłocznie, nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do ustalenia prawa do świadczenia. Termin nie zawsze biegnie od dnia wystawienia zwolnienia. Jeżeli brakuje formularza Z-3, ZAS-53 albo innego dokumentu, sprawa może się wydłużyć.

Jeżeli zasiłek wypłaca pracodawca będący płatnikiem świadczeń, wypłata następuje zwykle w terminie wypłaty wynagrodzenia, nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej niezbędnej okoliczności.

Roszczenie o wypłatę zasiłku co do zasady przedawnia się po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który świadczenie przysługuje. Nie warto więc odkładać uzupełnienia dokumentów.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi zasiłku chorobowego?

Jeżeli ZUS odmawia wypłaty, najpierw sprawdź, czy została wydana formalna decyzja. Sam brak przelewu albo informacja telefoniczna nie rozpoczynają terminu na odwołanie.

Od decyzji dotyczącej zasiłku chorobowego można wnieść odwołanie w terminie jednego miesiąca od dnia jej doręczenia. Odwołanie kieruje się do właściwego sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, ale składa za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję.

Samo wniesienie odwołania przez ubezpieczonego jest co do zasady wolne od opłaty sądowej. Koszt może powstać, jeżeli ubezpieczony korzysta z pomocy adwokata, zleca sporządzenie opinii albo sprawa przechodzi do dalszej instancji.

Moja ocena jako pełnomocnika

Wniosek o zasiłek chorobowy w typowej sprawie nie wymaga pomocy prawnika. Pracownik, przedsiębiorca albo zleceniobiorca powinien jednak dokładnie sprawdzić, kto jest płatnikiem świadczenia i czy wszystkie formularze zostały przekazane.

Pomoc pełnomocnika ma znaczenie, gdy ZUS kwestionuje:

• podleganie ubezpieczeniu chorobowemu,
• rzeczywiste prowadzenie działalności gospodarczej,
• okres zatrudnienia lub wysokość podstawy zasiłku,
• prawidłowe wykorzystywanie zwolnienia,
• okoliczności wypadku,
• prawo do świadczenia po ustaniu zatrudnienia.

Najwięcej pieniędzy ubezpieczeni tracą nie przez skomplikowane przepisy, ale przez brak dokumentu, brak odpowiedzi na wezwanie albo przekroczenie terminu odwołania.

Kiedy NIE iść do sądu?

Nie każda niewypłacona kwota wymaga procesu. Do sądu nie warto kierować sprawy od razu, gdy:

• ZUS nie wydał jeszcze decyzji,
• problemem jest brak Z-3, Z-3a, Z-3b, ZAS-53 lub Z-10,
• pracodawca nie przekazał dokumentów do ZUS,
• można łatwo wykazać brakujący okres ubezpieczenia,
• ZUS oczekuje na prostą odpowiedź albo dokument medyczny,
• ubezpieczony rzeczywiście nie był zgłoszony do ubezpieczenia chorobowego i nie zachodzi żaden wyjątek,
• sprawę można zakończyć przez uzupełnienie dokumentów lub korektę danych płatnika.

Do sądu warto iść wtedy, gdy ZUS wydał niekorzystną decyzję, błędnie ocenił dowody albo zastosował przepisy w sposób prowadzący do bezpodstawnej odmowy świadczenia. Przed wniesieniem odwołania trzeba ustalić, co dokładnie ZUS zakwestionował i jakimi dowodami można podważyć jego stanowisko.

Podstawa prawna i źródła

• ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
• art. 92 Kodeksu pracy,
• informacje ZUS o prawie do zasiłku i okresie jego przysługiwania,
• wykaz dokumentów wymaganych przez ZUS,
• informacje ZUS o wysokości zasiłku chorobowego.

Najczęstsze pytania o zasiłek chorobowy

Czy samo e-ZLA wystarczy do wypłaty zasiłku?

Nie zawsze. Pracownik zwykle nie składa dodatkowego wniosku, ponieważ robi to w jego imieniu płatnik składek na formularzu Z-3. Przedsiębiorca powinien złożyć Z-3b albo ZAS-53, a osoba ubiegająca się o zasiłek po ustaniu ubezpieczenia również Z-10.

Kto składa wniosek o zasiłek chorobowy za pracownika?

Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, wniosek w imieniu pracownika składa pracodawca jako płatnik składek. Formularz Z-3 jest wtedy traktowany jako wniosek o świadczenie.

Ile wynosi zasiłek chorobowy?

Zasiłek wynosi zasadniczo 80% podstawy wymiaru, również podczas pobytu w szpitalu. Stawka 100% przysługuje między innymi w czasie ciąży oraz po wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Jak długo ZUS wypłaca zasiłek chorobowy?

Zasiłek przysługuje zwykle maksymalnie przez 182 dni. Limit wynosi 270 dni w przypadku ciąży lub gruźlicy. Po ustaniu ubezpieczenia świadczenie jest najczęściej ograniczone do 91 dni.

Ile kosztuje złożenie wniosku o zasiłek?

Złożenie wniosku i formularzy do ZUS jest bezpłatne. Koszt może pojawić się dopiero wtedy, gdy ubezpieczony korzysta z pomocy pełnomocnika albo zleca przygotowanie dodatkowych opinii.

Ile czeka się na wypłatę zasiłku?

ZUS powinien wypłacić świadczenie nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do ustalenia prawa do zasiłku. Braki w dokumentach mogą wydłużyć postępowanie.

Czy warto odwołać się od decyzji ZUS?

Warto się odwołać, gdy ZUS błędnie ustalił okres ubezpieczenia, podstawę świadczenia, sposób wykorzystywania zwolnienia albo prawo do zasiłku po ustaniu zatrudnienia. Jeżeli problemem jest wyłącznie brak dokumentu, najpierw lepiej go uzupełnić.

Autor: adwokat Łukasz Oleś

– doświadczenie: wieloletnia praktyka w prowadzeniu spraw
– liczba spraw: setki prowadzonych postępowań
– specjalizacja: prawo pracy i ubezpieczenia społeczne
– obszar: Śląsk i cała Polska