Jeżeli szukasz ogólnego wyjaśnienia, czym jest sankcja kredytu darmowego i kiedy można z niej skorzystać, zobacz poradnik: Sankcja kredytu darmowego – kiedy kredyt staje się darmowy?
O co chodziło w sprawach rozstrzyganych przez TSUE?
Sprawy C-472/23 i C-677/23 dotyczyły polskich umów o kredyt konsumencki. Sądy krajowe pytały TSUE przede wszystkim o to:
- jak szczegółowo trzeba opisać RRSO i przyjęte do niej założenia,
- jak jasno muszą być wskazane zasady zmiany opłat i prowizji w trakcie trwania umowy,
- czy sankcja „kredytu darmowego” – w postaci utraty przez bank wszystkich kosztów poza kapitałem – jest proporcjonalna.
RRSO i zasady zmiany opłat – czego wymaga TSUE?
TSUE podkreślił, że RRSO ma kluczowe znaczenie dla konsumenta, bo pozwala mu porównać różne oferty kredytów i ocenić rzeczywisty koszt zobowiązania. Dlatego:
- RRSO musi być podana w sposób jasny, konkretny i zgodny z rzeczywistością,
- umowa musi zawierać opis przyjętych założeń,
- nie wystarczy ogólnikowy wzór matematyczny – konsument musi rozumieć, skąd się bierze podana wartość.
Podobnie w zakresie opłat i prowizji TSUE wymaga, aby umowa wskazywała nie tylko ich wysokość, ale także obiektywne kryteria ich ewentualnej zmiany w przyszłości. Niedopuszczalne są zapisy typu „opłata może się zmienić w razie wzrostu kosztów działalności banku”, bez sprecyzowania, jak to mierzyć i co to oznacza dla klienta.
Czy sankcja kredytu darmowego jest proporcjonalna?
TSUE badał, czy polskie rozwiązanie – pozbawienie banku wszystkich kosztów poza kapitałem – jest środkiem proporcjonalnym w rozumieniu dyrektywy 2008/48/WE. W orzecznictwie pojawiały się obawy, że sankcja może być zbyt surowa wobec banków, które popełniły „mniejsze” błędy, np. nieznaczne rozbieżności w RRSO. )
Trybunał potwierdził, że sama zasada pozbawienia banku kosztów i odsetek co do zasady mieści się w granicach proporcjonalności – o ile naruszenia mają rzeczywisty wpływ na możliwość oceny kosztu kredytu przez konsumenta. Jednocześnie podkreślił, że sądy krajowe powinny brać pod uwagę konkretny stan faktyczny.
Czy każdy błąd w RRSO oznacza automatycznie SKD?
W debacie publicznej pojawiało się pytanie, czy każda nieścisłość w RRSO – nawet niewielka – automatycznie uruchamia sankcję kredytu darmowego. Z wyroków TSUE wynika, że:
- istotne znaczenie ma to, czy błąd w RRSO lub opis opłat obiektywnie mógł wprowadzić przeciętnego konsumenta w błąd co do zakresu zobowiązania,
- nie każda kosmetyczna różnica będzie uzasadniać najdalej idącą sankcję,
- ale przy poważnych naruszeniach, które zniekształcają obraz kosztów kredytu, SKD jest środkiem akceptowalnym z perspektywy prawa UE.
Jak wykorzystać wyroki TSUE w sprawie SKD w praktyce?
W praktyce wyroki TSUE dają kredytobiorcom i pełnomocnikom trzy ważne argumenty:
- Można powoływać się na unijny standard przejrzystości RRSO i zasad zmiany opłat – to coś więcej niż zwykły „błąd rachunkowy”.
- Można wykazywać, że konkretny sposób prezentacji kosztów uniemożliwiał konsumentowi realne porównanie ofert lub ocenę skutków finansowych kredytu.
- Można wskazywać, że w danym stanie faktycznym sankcja „kredytu darmowego” jest proporcjonalna, bo naruszenia były poważne i dotyczyły kluczowych elementów umowy.
Podsumowanie – co powinien zrobić kredytobiorca?
Wyroki TSUE z 2025 r. nie znoszą sankcji kredytu darmowego, ani jej nie „rozbrajają”. Przeciwnie – precyzyjnie opisują, kiedy błędy w RRSO i zasadach zmiany kosztów są na tyle poważne, że uzasadniają sięgnięcie po SKD. Dla kredytobiorcy oznacza to, że warto przeanalizować umowę kredytu konsumenckiego pod kątem:
- prawidłowości RRSO,
- sposobu określenia całkowitej kwoty kredytu i kosztów,
- jasności i przejrzystości zasad zmiany opłat.
Jeżeli masz wątpliwości co do swojej umowy, można przygotować analizę pod kątem SKD, a następnie rozważyć złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji lub pozwu przeciwko kredytodawcy.
tel. 32 307 01 77
[email protected]
