Czy brak zwrotu zaliczki jest przestępstwem?
W praktyce wielu klientów myśli, że jeśli wykonawca lub firma nie zwraca zaliczki, to jest to oszustwo z art. 286 kk.
Jednak w większości przypadków to nie jest prawda. Samo niewywiązanie się z umowy i brak oddania środków to zwykle
spór cywilny, a nie przestępstwo.
Kiedy staje się to oszustwem? Tylko wtedy, gdy wykonawca od początku działał z zamiarem wyłudzenia pieniędzy,
czyli już przy przyjęciu zaliczki nie zamierzał wykonać umowy.
Czym różni się zaliczka od zadatku?
Zaliczka to kwota wpłacona „na poczet” umowy. Jeżeli umowa nie dojdzie do skutku – co do zasady podlega zwrotowi.
Zadatek to forma zabezpieczenia:
- jeśli wykonawca nie wykona usługi – zwraca zadatek w podwójnej wysokości,
- jeśli klient rezygnuje – traci zadatek.
W Polsce klienci bardzo często mylą te pojęcia, co prowadzi do nieporozumień i niepotrzebnych zawiadomień na policję.
Kiedy można zgłosić oszustwo z art. 286 kk?
Aby mówić o oszustwie, muszą być spełnione konkretne przesłanki:
- wykonawca przyjął zaliczkę mając z góry powzięty zamiar niewykonania usługi,
- celowo wprowadził klienta w błąd,
- od początku nie miał możliwości wykonania umowy (np. brak firmy, sprzętu, zezwoleń),
- zawierał wiele podobnych umów i nikomu nie wykonał pracy.
Typowe przykłady oszustwa:
- pobranie zaliczki i natychmiastowe zniknięcie,
- fałszowanie dokumentów, kwalifikacji lub referencji,
- podawanie nieprawdziwych danych firmy,
- pobieranie kolejnych zaliczek od różnych osób na tę samą usługę.
Kiedy to wyłącznie sprawa cywilna?
Jeżeli wykonawca:
- przeciąga wykonanie,
- ma opóźnienia,
- źle wykonał usługę,
- zerwał kontakt, ale wcześniej działał normalnie,
- twierdzi, że odda zaliczkę, ale „czeka na środki”,
— to mamy do czynienia z niewykonaniem zobowiązania cywilnego, a nie z przestępstwem.
Co orzekł Sąd Najwyższy w 2025 roku?
W przesłanym orzeczeniu Sąd Najwyższy podkreślił jednoznacznie, że:
„Brak zwrotu zaliczki przy niewywiązaniu się z umowy nie stanowi oszustwa z art. 286 kk,
jeśli brak jest dowodu, że zamiar niewykonania świadczenia istniał już w chwili zawarcia umowy.”
To ważna teza, ponieważ sądy, prokuratorzy i policja często otrzymują zgłoszenia dotyczące zwykłych sporów cywilnych.
Jak odzyskać zaliczkę krok po kroku?
- wysłać przedsądowe wezwanie do zwrotu zaliczki,
- wyznaczyć termin (np. 7 dni),
- zebrać dowody (faktury, umowy, SMS-y),
- w razie braku zwrotu – złożyć pozew cywilny,
- opcjonalnie – zgłosić sprawę do Rzecznika Konsumentów.
Jak napisać wezwanie do zwrotu zaliczki?
Wezwanie powinno zawierać:
- datę wpłaty i kwotę,
- podstawę prawną (art. 410 kc – nienależne świadczenie),
- okoliczności niewykonania umowy,
- termin zwrotu,
- informację o skierowaniu sprawy do sądu.
Pozew o zwrot zaliczki – kiedy warto?
Pozew ma sens, gdy:
- zaliczka była wysoka,
- wykonawca przestał odpowiadać,
- termin wykonania upłynął,
- istnieją jasne dowody na niewykonanie usługi.
FAQ – najczęstsze pytania o zaliczki
Czy policja odzyska za mnie zaliczkę?
Nie. Policja nie zajmuje się windykacją cywilną.
Czy zawsze muszę zwrócić zaliczkę klientowi?
Tak – chyba że była to forma zadatku albo klient ponosi odpowiedzialność za niewykonanie umowy.
Czy mogę zgłosić sprawę, jeśli wykonawca zerwał kontakt?
Tak, ale policja sprawdzi, czy były przesłanki oszustwa, czy tylko spór cywilny.
Czy brak umowy pisemnej uniemożliwia odzyskanie zaliczki?
Nie. Wystarczy dowód wpłaty, SMS-y, e-maile lub świadkowie.
Co jeśli wykonawca wykonał część pracy?
Wtedy możesz żądać proporcjonalnego zwrotu – nie zawsze pełnej kwoty.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?
Jeżeli wykonawca nie oddaje pieniędzy, ignoruje wiadomości albo twierdzi, że „nic Ci się nie należy”, pomoc adwokata pozwoli
szybko przygotować wezwanie, pozew oraz ocenić, czy warto kierować sprawę do prokuratury.
Kancelaria Adwokacka Łukasza Olesia pomaga odzyskać zaliczki, przygotować pozwy, a także bronić przedsiębiorców przed
bezzasadnymi zarzutami karnymi.
tel. 32 307 01 77
[email protected]
