Czy po wyroku TK można cofnąć zasiedzenie służebności przesyłu?

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2025 roku wielu właścicieli działek zaczęło zadawać to samo pytanie: czy da się „cofnąć” zasiedzenie służebności przesyłu? W praktyce nie istnieje prosty mechanizm unieważnienia zasiedzenia jednym ruchem, ale w wielu przypadkach można skutecznie zakwestionować zasiedzenie albo doprowadzić do ponownej oceny sprawy.

Jeżeli chcesz zobaczyć szerszy kontekst zmian po wyroku TK, zajrzyj do poradnika zbiorczego:
Służebność przesyłu 2025 – pełny przewodnik po wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Cofnąć zasiedzenie czy zakwestionować jego istnienie?

W języku potocznym właściciele działek mówią o „cofaniu zasiedzenia”. Z punktu widzenia prawa sytuacja wygląda inaczej:

• albo do zasiedzenia w ogóle nie doszło, tylko przedsiębiorstwo błędnie się na nie powołuje,
• albo zasiedzenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu – i wtedy w grę wchodzi wznowienie postępowania lub inne nadzwyczajne środki.

Dlatego zamiast pytać, czy da się „cofnąć zasiedzenie”, lepiej zadać pytanie: czy przedsiębiorstwo rzeczywiście spełniło wszystkie warunki zasiedzenia i czy potrafi to udowodnić.

Kiedy w ogóle można podważyć zasiedzenie służebności?

Zasiedzenie służebności przesyłu jest możliwe tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie określone warunki. W uproszczeniu:

• przedsiębiorstwo musi korzystać z nieruchomości jak z własnego prawa (posiadanie służebności),
• korzystanie to musi trwać nieprzerwanie przez 20 lub 30 lat (w zależności od dobrej lub złej wiary),
• przebieg urządzeń i sposób korzystania muszą być w miarę stałe,
• nie może dojść do przerwania biegu zasiedzenia.

W praktyce zasiedzenie można podważyć, gdy:

• brakuje dowodów na datę budowy urządzeń,
• mapy archiwalne nie potwierdzają obecnego przebiegu linii albo gazociągu,
• dochodziło do sporów z właścicielem, wezwań do usunięcia urządzeń, postępowań administracyjnych,
• urządzenia były przebudowywane w sposób, który w rzeczywistości oznaczał nową inwestycję, a nie tylko „remont”,
• przedsiębiorstwo opiera się wyłącznie na ogólnikowym stwierdzeniu, że „urządzenia są od zawsze”.

W takich sytuacjach zamiast „cofać” zasiedzenie, pokazuje się, że zasiedzenie nigdy nie nastąpiło – bo nie było pełnych 20/30 lat albo istniały istotne przerwy.

Jak sprawdzić dokumenty przedsiębiorstwa przesyłowego?

Pierwszym krokiem jest uzyskanie i przeanalizowanie dokumentów, na które powołuje się przedsiębiorstwo. Zazwyczaj chodzi o:

• projekty budowlane i decyzje administracyjne (pozwolenia, zgody lokalizacyjne),
• protokoły odbioru sieci,
• mapy zasadnicze i mapy archiwalne z różnych okresów,
• dokumenty potwierdzające przekształcenia przedsiębiorstw (następstwo prawne),
• korespondencję historyczną z właścicielem lub jego poprzednikami.

Dokładny opis tego, jak krok po kroku badać dokumenty, znajdziesz w artykule szczegółowym:
Jak sprawdzić, czy przedsiębiorstwo może zasiedzieć służebność przesyłu?

W wielu sprawach okazuje się, że:

• dokumenty są niekompletne,
• nie da się jednoznacznie ustalić daty początkowej biegu zasiedzenia,
• przebieg linii zmieniał się w czasie,
• brakuje dowodów na dobrą wiarę przedsiębiorstwa.

To otwiera właścicielowi drogę do skutecznej obrony przed zasiedzeniem.

Rola wznowienia postępowania po wyroku TK

Inaczej wyglądają sprawy, w których sąd już stwierdził zasiedzenie służebności przesyłu, a postanowienie uprawomocniło się kilka lat temu. W takich przypadkach mówimy o „cofaniu” zasiedzenia w sensie potocznym, a w sensie prawnym – o:

• wznowieniu postępowania,
• ewentualnie innych nadzwyczajnych środkach (np. skarga nadzwyczajna w ściśle określonych sytuacjach).

Po wyroku TK 2025 w wielu sprawach powstała możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Szczegółowo omawiam to tutaj:
Wznowienie postępowania w sprawach służebności przesyłu po wyroku TK 2025

Wznowienie jest możliwe tylko w określonym czasie i przy spełnieniu konkretnych przesłanek, m.in. gdy:

• orzeczenie zapadło w oparciu o przepis uznany później za niezgodny z Konstytucją,
• nie ujawniono wcześniej istotnych dowodów,
• doszło do poważnych uchybień procesowych.

Jeżeli wznowienie się powiedzie, sąd może ponownie ocenić, czy zasiedzenie rzeczywiście nastąpiło – i w efekcie je zakwestionować.

Czy wyrok TK automatycznie „cofa” zasiedzenie?

To jedno z najczęstszych nieporozumień. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego:

• nie cofa sam z siebie konkretnych orzeczeń o zasiedzeniu,
• nie kasuje automatycznie służebności wpisanych do ksiąg wieczystych.

Wyrok TK tworzy natomiast podstawę do działania dla właściciela:

• ułatwia podważanie zasiedzenia w nowych sprawach,
• umożliwia złożenie wniosku o wznowienie zakończonych postępowań w określonych przypadkach,
• wpływa na sposób, w jaki sądy oceniają dowody i argumenty przedsiębiorstw.

Skutki wyroku TK nie zadziałają więc „automatycznie”. To właściciel musi podjąć konkretne kroki prawne.

Jaka strategia procesowa ma sens dla właściciela działki?

W praktyce strategia zależy od tego, na jakim etapie jest sprawa:

1. Przedsiębiorstwo tylko powołuje się na zasiedzenie w korespondencji

• warto wezwać do przedstawienia dokumentów i podstaw zasiedzenia,
• przeprowadzić własną analizę geodezyjno-prawną,
• ewentualnie zainicjować sprawę o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem.

2. Toczy się już sprawa sądowa o stwierdzenie zasiedzenia

• kluczowa jest aktywna obrona – podważanie dat, ciągłości posiadania, dobrej wiary,
• wnioski dowodowe o mapy archiwalne, dokumenty z archiwów, dokumenty z gminy i starostwa,
• wskazanie przerw biegu zasiedzenia (pisma właścicieli, spory, postępowania administracyjne).

3. Sprawa zakończyła się prawomocnym stwierdzeniem zasiedzenia

• analiza, czy istnieje podstawa do wznowienia postępowania po wyroku TK,
• ocena szans i ryzyka związanego z ponownym otwarciem sprawy,
• równolegle – analiza możliwości dochodzenia wynagrodzenia za wcześniejsze bezumowne korzystanie, jeśli nie było uregulowane.

Często najlepszym rozwiązaniem nie jest frontalny atak na zasiedzenie, tylko wykorzystanie słabości przedsiębiorstwa żeby wynegocjować korzystne wynagrodzenie i jasne zasady korzystania z działki.

Najczęstsze błędy przedsiębiorstw przy zasiedzeniu

Z perspektywy właściciela działki dobrze wiedzieć, gdzie firmy przesyłowe „potykają się” najczęściej. W praktyce są to:

• przedstawianie jedynie ogólnych pism wewnętrznych zamiast twardych dokumentów budowy,
• opieranie się na mapach sporządzonych wiele lat po rzekomej dacie zasiedzenia,
• ignorowanie faktu, że linia została przebudowana, przestawiona lub skablowana,
• brak dowodów na dobrą wiarę (np. brak decyzji lokalizacyjnych, brak umów),
• twierdzenie, że „urządzenia są od zawsze” bez jakiegokolwiek pokrycia dowodowego.

Po wyroku TK sądy dużo częściej wymagają pełnego materiału dowodowego, a nie tylko takich ogólników.

Podsumowanie

Formalnie nie istnieje prosty mechanizm „cofnięcia” zasiedzenia służebności przesyłu. W praktyce jednak bardzo często okazuje się, że przedsiębiorstwo:

• nie spełniło warunków zasiedzenia,
• nie jest w stanie udowodnić pełnych 20 lub 30 lat posiadania,
• opiera się na niepełnej lub błędnej dokumentacji.

W takich sytuacjach właściciel działki może skutecznie bronić się przed zarzutem zasiedzenia, domagać się wynagrodzenia za służebność przesyłu albo rozważyć wznowienie zakończonego postępowania po wyroku TK.

Pomoc prawna – analiza zasiedzenia służebności

Adwokat zajmujący się służebnością przesyłu może przeanalizować dokumenty przedsiębiorstwa, ustalić realną datę budowy urządzeń, ocenić szanse na zakwestionowanie zasiedzenia oraz przygotować strategię negocjacyjną lub procesową.