Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka – kiedy odpowiadasz bez winy?

Na czym polega odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka to najsurowszy model odpowiedzialności cywilnej.
Poszkodowany nie musi udowadniać winy sprawcy – wystarczy sam fakt szkody i związek przyczynowy.
W praktyce oznacza to, że podmiot prowadzący określoną działalność ponosi odpowiedzialność,
nawet jeśli zachował najwyższą staranność.

Jak podkreślono w przesłanym opracowaniu, konstrukcja ta wynika z przyjęcia, że określone formy działalności
generują szczególne ryzyko – i podmiot czerpiący z nich korzyści powinien ponosić ciężar szkód,
które z tej działalności wynikają.

Kiedy stosuje się odpowiedzialność bez winy

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka stosuje się przede wszystkim, gdy:

• działalność jest niebezpieczna lub stwarza ponadprzeciętne ryzyko,
• poszkodowany nie ma możliwości oceny lub kontroli zagrożenia,
• podmiot czerpie ekonomiczną korzyść z takiej działalności.

Art. 435 KC – prowadzenie przedsiębiorstwa wprawianego w ruch siłami przyrody

Zgodnie z art. 435 KC, przedsiębiorstwa wprawiane w ruch za pomocą:

• energii elektrycznej,
• gazów,
• pary,
• paliw płynnych,
• sił przyrody

– odpowiadają za szkody wyrządzone komukolwiek przez „ruch przedsiębiorstwa”.

Do tej kategorii należą m.in. fabryki, huty, elektrownie, kopalnie, linie produkcyjne, składy paliw,
a także nowoczesne centra logistyczne, których funkcjonowanie zależy od automatyki i energii.

Art. 436 KC – odpowiedzialność posiadacza pojazdu mechanicznego

Przepis ten przewiduje odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem pojazdu mechanicznego:

• samochodu,
• motocykla,
• maszyny budowlanej,
• ciągnika rolniczego,
• pojazdów gąsienicowych.

Odpowiedzialność ta dotyczy nie tylko wypadków drogowych, ale także szkód na posesjach, parkingach, placach budowy czy zakładach produkcyjnych.

Inne przykłady odpowiedzialności na zasadzie ryzyka

Do odpowiedzialności bez winy zaliczamy również:

• art. 429 KC – powierzenie czynności profesjonaliście,
• art. 430 KC – odpowiedzialność zwierzchnika za podwładnych,
• art. 431 KC – odpowiedzialność za zwierzęta (np. psy, konie),
• odpowiedzialność za upadek przedmiotów z budynków,
• odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez urządzenia techniczne.

W każdym z tych przypadków poszkodowany nie musi udowadniać zawinienia –
wystarczy, że wykaże związek szkody z określonym zdarzeniem lub działalnością.

Kiedy można uwolnić się od odpowiedzialności

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka jest surowa, ale nie absolutna.
Podmiot może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli wykaże jedną z tzw. przesłanek egzoneracyjnych:

• siła wyższa,
• wyłączna wina poszkodowanego,
• wyłączna wina osoby trzeciej.

W praktyce sądowej najczęściej powołuje się winę poszkodowanego – ale musi być ona wyłączna i udowodniona.
Jak wynika z analizy w przesłanym opracowaniu, przesłanki egzoneracyjne są stosowane przez sądy bardzo rygorystycznie
i nie podlegają rozszerzającej interpretacji [oai_citation:2‡Odpowiedzialność-na-zasadzie-ryzyka-Analiza-podstaw-przypisania-oraz-wyłączenia-Piotr-Ratusznik.pdf](sediment://file_0000000071e8720ab461d7c124cf64ba).

Jak udowodnić przesłanki egzoneracyjne

Najważniejsze dowody to:

• dokumentacja techniczna i eksploatacyjna urządzeń,
• monitoring i dane z rejestratorów,
• opinie biegłych z zakresu wypadków i mechaniki,
• zeznania świadków,
• protokóły powypadkowe,
• dokumenty dotyczące szkoleń BHP i instrukcji pracy.

FAQ – odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

Czy mogę żądać odszkodowania, jeśli nikt nie zawinił?

Tak. Przy zasadzie ryzyka wina nie ma znaczenia – liczy się szkoda i związek przyczynowy.

Czy każda firma odpowiada na zasadzie ryzyka?

Nie. Dotyczy to tylko przedsiębiorstw wprawianych w ruch siłami przyrody lub innych ustawowo określonych przypadków.

Czy kierowca zawsze odpowiada na zasadzie ryzyka?

Tak, chyba że udowodni jedną z przesłanek egzoneracyjnych (np. wyłączna wina poszkodowanego).

Czy mogę dochodzić roszczeń, jeśli sprawcą jest pracownik firmy?

Tak. Firma ponosi odpowiedzialność za działanie podwładnego na podstawie art. 430 KC.

Co daje mi zasada ryzyka jako poszkodowanemu?

Znacznie ułatwia dochodzenie odszkodowania – nie musisz wykazywać winy.

Kiedy warto zasięgnąć pomocy adwokata

Sprawy dotyczące odpowiedzialności na zasadzie ryzyka często obejmują wysokie szkody majątkowe i skomplikowane kwestie techniczne.
W takich sprawach kluczowa jest prawidłowa analiza zdarzenia, zabezpieczenie dowodów oraz wskazanie właściwej podstawy prawnej roszczenia.

Poszkodowani mogą skorzystać z pomocy Kancelarii Adwokackiej Łukasza Olesia w Katowicach,
aby ocenić możliwości uzyskania odszkodowania i przygotować profesjonalne roszczenia.

tel. 32 307 01 77
[email protected]