Sankcja kredytu darmowego 2025 – najważniejsze wnioski z Oświadczenia Rzecznika Finansowego

Poniżej znajduje się praktyczne omówienie tego stanowiska – w formie poradnika dla osób rozważających pozew przeciwko bankowi lub firmie pożyczkowej, a także dla pełnomocników szukających uporządkowanej argumentacji pod SKD.

Czym jest sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego to szczególna konsekwencja naruszenia przez kredytodawcę przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Jeżeli w umowie kredytu konsumenckiego wystąpią określone błędy, konsument może złożyć pisemne oświadczenie, że korzysta z SKD. Skutek jest bardzo konkretny:

• kredyt staje się „darmowy” – konsument spłaca wyłącznie kapitał,
• wszystkie odsetki oraz inne koszty kredytu (prowizje, opłaty, ubezpieczenia) przestają być należne,
• kredytodawca musi się pogodzić z ograniczeniem swojego wynagrodzenia do zera.

Rzecznik Finansowy podkreśla, że SKD ma charakter automatycznej sankcji: jeśli spełnione są przesłanki ustawowe, konsument nie musi wykazywać, że błąd banku był „istotny” albo że poniósł konkretną szkodę. Wystarczy, że naruszenie mogło utrudniać ocenę rzeczywistego zakresu zobowiązania.

Podstawa prawna SKD i rola Rzecznika Finansowego

Reguły sankcji kredytu darmowego określa art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Ustawa ta implementuje dyrektywę 2008/48/WE, która wprowadziła w całej Unii Europejskiej jednolity standard ochrony konsumentów przy kredytach konsumenckich.

Rzecznik Finansowy, działając na podstawie ustawy o Rzeczniku Finansowym, może przedstawiać sądom tzw. istotne poglądy dla sprawy. Ogólne Oświadczenie z 1 grudnia 2025 r. jest takim poglądem, ale o charakterze uniwersalnym – może być dołączane jako załącznik do pozwu lub innego pisma procesowego w każdej sprawie o SKD, w której tło sporu i naruszenia są typowe.

Rzecznik zaznacza przy tym, że nie ma kompetencji do „wiążącej” wykładni prawa – dokument ma jednak dużą wartość argumentacyjną zarówno dla sądów, jak i pełnomocników procesowych.

Kiedy przysługuje sankcja kredytu darmowego?

Aby konsument mógł skutecznie skorzystać z sankcji kredytu darmowego, muszą zostać spełnione dwa warunki:

1. Naruszenie przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim – są to m.in. przepisy o formie umowy, obowiązkach informacyjnych, limitach kosztów oraz zasadach rozliczania kredytu.
2. Złożenie pisemnego oświadczenia przez konsumenta, że korzysta z SKD, skierowanego do kredytodawcy.

Naruszenia, które mogą prowadzić do SKD, Rzecznik dzieli na trzy grupy:

• Wady formy umowy – np. brak umowy w formie pisemnej.
• Błędy w treści umowy – np. brak wymaganych elementów, błędne dane o kosztach, nieprawidłowo określone RRSO.
• Naruszenia limitów i zasad dotyczących kosztów kredytu – w szczególności przekroczenie limitu pozaodsetkowych kosztów lub naliczanie odsetek od kosztów.

Co ważne, sankcję mogą wywołać zarówno sytuacje, w których bank w ogóle nie przekazał informacji, jak i takie, w których informacja była niepełna, błędna lub przedstawiona w sposób nieczytelny dla przeciętnego konsumenta.

Roczny termin na skorzystanie z SKD

Art. 45 ust. 5 ustawy mówi, że uprawnienie do złożenia oświadczenia o SKD wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Kluczowe pytanie brzmi: co to jest „dzień wykonania umowy”?

Rzecznik Finansowy przyjmuje – w ślad za doktryną i orzecznictwem – że wykonanie umowy następuje dopiero wtedy, gdy obie strony w pełni wykonały swoje zobowiązania. W praktyce oznacza to zazwyczaj dzień spłaty ostatniej raty przez konsumenta (dobrowolnie lub w drodze egzekucji).

Konsekwencje są bardzo istotne:

• konsument może skorzystać z SKD również po spłacie kredytu,
• roczny termin liczy się od dnia całkowitego rozliczenia stosunku kredytu konsumenckiego (wraz z odsetkami i innymi świadczeniami przewidzianymi umową),
• nie ma znaczenia, czy spłata była terminowa, czy nastąpiła wskutek egzekucji komorniczej.

Typowe błędy banków i firm pożyczkowych prowadzące do SKD

Ogólne Oświadczenie Rzecznika szczegółowo omawia najczęściej spotykane naruszenia w umowach. Dla praktyki procesowej najważniejsze są cztery obszary: całkowita kwota kredytu, oprocentowanie, RRSO oraz naliczanie odsetek od kosztów, a także sposób określenia innych kosztów i warunków ich zmiany.

Całkowita kwota kredytu

Całkowita kwota kredytu to – zgodnie z ustawą – maksymalna kwota środków pieniężnych udostępnianych konsumentowi, bez kredytowanych kosztów kredytu. Nie wolno do niej doliczać prowizji, opłat czy składek ubezpieczeniowych.

Typowe naruszenia to:

• wliczanie prowizji i ubezpieczenia do całkowitej kwoty kredytu,
• posługiwanie się pojęciem „kwoty kredytu”, które jest wyższe niż „całkowita kwota kredytu”,
• podanie całkowitej kwoty kredytu w sposób niejasny lub sprzeczny z definicją ustawową.

Tego typu konstrukcje nie tylko wprowadzają klienta w błąd co do tego, jaką kwotą będzie realnie dysponował, ale często pozwalają też „obejść” limit pozaodsetkowych kosztów kredytu. To klasyczny przykład naruszenia, które uzasadnia zastosowanie SKD.

Oprocentowanie kredytu

Umowa musi wskazywać:

• konkretną stopę oprocentowania,
• zasady jej stosowania i zmiany,
• indeks lub stopę referencyjną, jeśli ma zastosowanie.

Praktyką sprzeczną z ustawą jest podawanie w umowie dwóch różnych wartości oprocentowania dla tej samej kwoty kredytu albo nieprecyzyjne opisywanie sposobu zmiany stopy procentowej. Utrudnia to konsumentowi porównanie ofert i weryfikację naliczonych odsetek – a więc spełnia kryterium naruszenia obowiązków informacyjnych.

RRSO i całkowita kwota do zapłaty

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) i całkowita kwota do zapłaty muszą być podane jasno i konkretnie. Niedopuszczalne jest:

• zastąpienie konkretnej wartości RRSO samym wzorem matematycznym,
• wskazanie jedynie przedziału (minimum–maksimum),
• zaniżenie lub zawyżenie RRSO poprzez błędne wliczenie kosztów.

Trybunał Sprawiedliwości UE wielokrotnie podkreślał, że brak jasnej informacji o RRSO uniemożliwia uznanie, że warunki umowy są przedstawione prostym i zrozumiałym językiem. Rzecznik Finansowy wprost wskazuje, że błędne RRSO – niezależnie od tego, czy jest zaniżone, czy zawyżone – jest podstawą do SKD.

Naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu

Szczególnie krytycznie oceniana jest praktyka, w której odsetki kapitałowe naliczane są nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej klientowi, ale także od „skredytowanej” prowizji lub składki ubezpieczeniowej.

Rzecznik Finansowy zajmuje jednoznaczne stanowisko:

• odsetki nalicza się od kapitału, a nie od kosztów udzielenia kredytu,
• prowizja jest elementem całkowitego kosztu kredytu, a nie całkowitej kwoty kredytu,
• oprocentowanie prowizji prowadzi do pobierania wynagrodzenia od kwoty, którą klient nigdy nie dysponuje – co narusza dobre obyczaje i przepisy ustawy.

Skutkiem takiej konstrukcji jest również błędne wyliczenie RRSO, co dodatkowo wzmacnia argumentację pod SKD.

Inne koszty i zasady ich zmiany

Umowa musi precyzyjnie wskazywać:

• jakie dokładnie opłaty i prowizje może ponieść konsument,
• ile wynoszą lub jak są liczone,
• na jakich zasadach mogą ulec zmianie.

Postanowienia typu „opłata może się zmienić w razie wzrostu kosztów działalności banku” albo „w razie zmiany cen usług” są – zdaniem Rzecznika – zbyt ogólne i pozostawiają kredytodawcy pełną dowolność. Brak wskazania obiektywnych wskaźników (np. nazw indeksów, okresów porównawczych, źródeł danych) oraz brak określenia kierunku i skali zmiany kosztów oznacza naruszenie wymogu jasności i przejrzystości.

SKD a odstąpienie od umowy kredytu

Ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje 14-dniowe prawo odstąpienia od umowy. Umowa musi zawierać informację o:

• terminie, sposobie i skutkach odstąpienia,
• obowiązku zwrotu udostępnionej kwoty kredytu,
• wysokości odsetek należnych w stosunku dziennym.

Brak informacji o dziennych odsetkach lub skutkach odstąpienia jest, według Rzecznika, poważnym naruszeniem, które może pozbawić konsumenta realnej możliwości skorzystania z prawa do odstąpienia – a więc otwiera drogę do SKD.

Rzecznik wskazuje także, że w razie odstąpienia kredytobiorca powinien zwrócić wyłącznie całkowitą kwotę kredytu (kapitał) oraz odsetki za okres faktycznego korzystania ze środków. Prowizje i inne koszty powinny zostać zwrócone przez kredytodawcę.

SKD a przedterminowa spłata kredytu

Umowa kredytowa musi opisywać prawo konsumenta do wcześniejszej spłaty oraz procedurę z nią związaną, w tym:

• termin, w jakim bank rozliczy kredyt (co do zasady 14 dni),
• zasadę, że całkowity koszt kredytu ulega proporcjonalnemu obniżeniu,
• ewentualną opłatę za wcześniejszą spłatę – jeśli jest dopuszczalna.

Jeżeli umowa nie wyjaśnia tego w sposób jasny i kompletny, konsument nie jest w stanie przewidzieć skutków wcześniejszej spłaty, co również może stanowić podstawę do SKD.

Jak skorzystać z sankcji kredytu darmowego – krok po kroku

W praktyce skorzystanie z SKD wygląda najczęściej następująco:

1. Analiza umowy kredytu konsumenckiego – sprawdzenie, czy spełnia ona wszystkie wymogi z art. 29–33 i 36a–36c ustawy o kredycie konsumenckim.
2. Identyfikacja naruszeń – błędna całkowita kwota kredytu, RRSO, naliczanie odsetek od prowizji, niejasne koszty itd.
3. Sporządzenie pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z SKD – najlepiej w formie odrębnego pisma, ze wskazaniem podstawy prawnej i opisem naruszeń.
4. Doręczenie oświadczenia kredytodawcy – np. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru lub przez e-Doręczenia.
5. Rozliczenie kredytu jako „darmowego” – konsument zwraca wyłącznie kapitał, a nadpłacone koszty mogą zostać dochodzone jako nienależne świadczenie.

Ogólne Oświadczenie Rzecznika może być wprost załączone do oświadczenia lub do późniejszego pozwu – jako wsparcie argumentacji, że określone naruszenia rzeczywiście uzasadniają SKD.

SKD a pozew sądowy i strategia procesowa

Jeżeli kredytodawca nie zgadza się z oświadczeniem konsumenta i nadal domaga się spłaty odsetek lub kosztów, konieczne jest wytoczenie powództwa. W praktyce strategia procesowa obejmuje najczęściej:

• żądanie ustalenia, że umowa jest wykonywana jako „kredyt darmowy”,
• żądanie zwrotu nadpłaconych kosztów kredytu,
• podniesienie zarzutu SKD jako zarzutu obronnego w sprawach o zapłatę wytoczonych przez bank lub firmę pożyczkową.

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego jest cennym materiałem dowodowym wspierającym linię argumentacji – pokazuje, że stanowisko konsumenta jest zgodne z aktualną wykładnią prezentowaną przez organ wyspecjalizowany w ochronie klientów rynku finansowego.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy o SKD można wystąpić po spłacie kredytu?

Tak. Roczny termin liczy się od dnia wykonania umowy, rozumianego jako moment, w którym obie strony w pełni wykonały swoje zobowiązania. Oznacza to, że konsument może skorzystać z SKD również po spłacie całego kredytu, a nawet po zakończeniu egzekucji.

Czy skala naruszenia ma znaczenie?

Nie. Ustawodawca nie różnicuje naruszeń. Liczy się sam fakt, że doszło do złamania obowiązków informacyjnych lub przekroczenia limitów kosztów, a naruszenie mogło utrudnić konsumentowi ocenę zakresu zobowiązania.

Czy bank może „naprawić” umowę po fakcie?

Jeżeli umowa od początku była wadliwa, późniejsze korekty lub aneksy nie zawsze usuwają podstawę do SKD. Kluczowe jest to, czy w momencie zawierania umowy konsument miał pełną, rzetelną i przejrzystą informację. Wiele naruszeń ma charakter pierwotny i nie da się ich odwrócić wstecz.

Czy SKD dotyczy tylko banków?

Nie. Sankcja kredytu darmowego dotyczy każdego kredytodawcy udzielającego kredytu konsumenckiego – w tym firm pożyczkowych i innych podmiotów rynku finansowego objętych ustawą.

Czy warto załączać Ogólne Oświadczenie Rzecznika do pozwu?

Tak. Dokument porządkuje kluczowe zagadnienia związane z SKD i pokazuje, że konsument nie działa „wbrew systemowi”, ale powołuje się na interpretację prezentowaną przez organ powołany do ochrony klientów rynku finansowego.

Podsumowanie i wsparcie kancelarii

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego z 2025 r. wzmacnia pozycję konsumentów w sporach o sankcję kredytu darmowego. Precyzyjnie pokazuje, że:

• SKD nie jest „wyjątkowym przywilejem”, ale normalnym mechanizmem ochronnym,
• wiele typowych konstrukcji spotykanych w umowach kredytów i pożyczek (np. odsetki od prowizji) jest sprzecznych z ustawą,
• konsument może powołać się na SKD również po spłacie kredytu, w ciągu roku od wykonania umowy.

W praktyce prawidłowe wykorzystanie SKD wymaga jednak szczegółowej analizy umowy, harmonogramu spłat, tabeli opłat i prowizji oraz korespondencji z kredytodawcą. Na tej podstawie można przygotować oświadczenie o skorzystaniu z sankcji oraz ewentualny pozew o zwrot nienależnie pobranych kosztów.

Jeżeli potrzebna jest analiza konkretnej umowy kredytu konsumenckiego pod kątem sankcji kredytu darmowego, kancelaria może przygotować opinię, wyliczyć możliwą do odzyskania kwotę i poprowadzić postępowanie sądowe od złożenia oświadczenia po prawomocny wyrok.