W 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zakwestionował takie podejście ZUS, potwierdzając, że organ musi samodzielnie ocenić, czy w danej sprawie występuje opieka naprzemienna, nawet jeśli sentencja wyroku nie zawiera tego sformułowania. Sprawa dotyczyła właśnie modelu gniazdowego, w którym dziecko stale mieszka w jednym miejscu, a to rodzice się zmieniają.
Poniżej wyjaśniono, czym jest opieka naprzemienna gniazdowa, jak ZUS powinien ją weryfikować oraz jak – w praktyce – rodzic może wykorzystać najnowsze orzecznictwo w sporze o 800+.
Na Czym Polega Opieka Naprzemienna I Gniazdowa?
W polskim prawie nie ma jednolitej, kodeksowej definicji opieki naprzemiennej. W uproszczeniu przyjmuje się, że to taki model, w którym oboje rozwiedzeni rodzice sprawują opiekę nad dzieckiem w porównywalnych, powtarzalnych okresach, a dziecko spędza z każdym z rodziców istotną część czasu.
Klasyczna opieka naprzemienna polega na tym, że dziecko na zmianę mieszka u mamy i u taty – np. tydzień na tydzień albo dwa tygodnie na dwa tygodnie. Jednak praktyka wymyśliła rozwiązanie pośrednie.
Opieka naprzemienna gniazdowa to szczególny wariant, w którym:
- dziecko pozostaje w jednym mieszkaniu,
- to rodzice zmieniają się w tym mieszkaniu według ustalonego harmonogramu,
- władza rodzicielska wykonywana jest przez oboje rodziców,
- koszty utrzymania dziecka co do zasady ponoszone są po połowie.
W modelu gniazdowym dziecko ma stabilne miejsce pobytu, a zmiana dotyczy jedynie tego, który z rodziców aktualnie przebywa w mieszkaniu i sprawuje bezpośrednią opiekę.
Brak Definicji Kodeksowej, Ale Konkretny Skutek Dla 800+
Świadczenie wychowawcze (800+) przysługuje temu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (PomWychDzU) przewiduje szczególną regulację na wypadek, gdy rodzice żyją oddzielnie:
- co do zasady świadczenie wypłacane jest temu rodzicowi, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu,
- wyjątkiem jest opieka naprzemienna – wtedy świadczenie można dzielić albo przyznać temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek, po ustaleniu, że oboje faktycznie sprawują opiekę w porównywalnych okresach.
Brak ustawowej definicji opieki naprzemiennej skutkuje tym, że ZUS – w praktyce – często sięga po najprostsze kryterium: patrzy tylko na sentencję wyroku rodzinnego. Jeśli widzi w niej miejsce zamieszkania dziecka „przy ojcu” lub „przy matce”, bywa, że automatycznie odmawia przyjęcia, że występuje opieka naprzemienna.
Wyrok WSA w Poznaniu z 21.8.2025 r., IV SA/Po 478/25, tę praktykę wprost zakwestionował.
Sprawa Z ZUS Przed WSA W Poznaniu – Stan Faktyczny
W sprawie opisanej w komentarzu radcy prawnego Żakliny Rogozińskiej ZUS uchylił matce prawo do świadczenia wychowawczego za kilka miesięcy, wskazując, że:
- wyrok sądu rodzinnego ustalił miejsce zamieszkania dziecka każdorazowo przy ojcu,
- w sentencji nie pojawiło się sformułowanie „opieka naprzemienna”,
- dlatego, zdaniem ZUS, brak było podstaw do przyjęcia, że matka sprawuje opiekę naprzemienną, a świadczenie powinno przysługiwać wyłącznie ojcu.
Matka odwołała się, wskazując, że:
- władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom,
- koszty utrzymania dziecka ponoszone są po połowie,
- brak jest orzeczenia alimentów pomiędzy rodzicami,
- szczegółowo uregulowano sposób korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania,
- rodzice faktycznie wymieniają się opieką nad dzieckiem w elastycznym, uzgadnianym systemie – typowym dla modelu gniazdowego.
Prezes ZUS utrzymał jednak w mocy decyzję pierwszej instancji. Dopiero skarga do sądu administracyjnego zmieniła bieg sprawy.
Jak WSA Rozumie Opiekę Naprzemienną Gniazdową?
WSA w Poznaniu uchylił decyzję ZUS, wskazując kilka kluczowych tez:
1. Opieka naprzemienna nie musi być nazwana wprost w wyroku
Sąd podkreślił, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wtedy, gdy w sentencji wyroku użyto tej frazy. Organy nie mogą uzależniać przyznania świadczenia od „magicznego słowa” w wyroku. Liczy się rzeczywisty model wykonywania opieki.
2. Trzeba analizować całokształt rozstrzygnięcia i sytuację rodziny
O opiece naprzemiennej – także gniazdowej – świadczą m.in.:
- powierzenie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom,
- brak alimentów pomiędzy rodzicami przy jednoczesnym podziale kosztów utrzymania dziecka,
- ustalenie szczegółowych zasad korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania,
- faktyczne naprzemienne sprawowanie opieki w porównywalnych okresach.
3. Opieka naprzemienna gniazdowa jest pełnoprawną formą opieki naprzemiennej
Sąd wprost zaakceptował model, w którym dziecko nie zmienia miejsca zamieszkania, ale rodzice wymieniają się w opiece, określając to jako opieka naprzemienna gniazdowa. Podkreślono, że:
- brak wpisu o naprzemiennym miejscu zamieszkania dziecka nie wyklucza takiego modelu opieki,
- wskazanie jednego domicylu wynika z przepisów prawa cywilnego (art. 26–28 k.c.) i nie może automatycznie przesądzać o tym, kto realnie opiekuje się dzieckiem.
4. Błędna była też rezygnacja ZUS z badania stanu faktycznego
WSA zwrócił uwagę, że organ pominął art. 22 PomWychDzU – przepis wyraźnie pozwalający na ustalanie, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, w tym przez zlecenie ośrodkowi pomocy społecznej przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jeżeli więc ZUS miał wątpliwości, powinien był z tego instrumentu skorzystać, zamiast ograniczać się do literalnej lektury sentencji wyroku.
Jakie Obowiązki Ma ZUS Przy Weryfikacji Opieki Naprzemiennej?
Na tle analizowanego orzeczenia można wskazać kilka obowiązków ZUS:
- obowiązek analizy całej treści wyroku rodzinnego, a nie tylko jednego zdania o miejscu zamieszkania,
- obowiązek uwzględnienia faktycznego sposobu sprawowania opieki – kto i w jakich okresach zajmuje się dzieckiem,
- obowiązek skorzystania z narzędzi dowodowych przewidzianych w PomWychDzU (np. wywiad środowiskowy) w razie wątpliwości,
- zakaz automatycznego utożsamiania domicylu dziecka z wyłączną opieką jednego z rodziców,
- obowiązek uzasadnienia decyzji z odniesieniem do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a nie jednego formalnego kryterium.
Naruszenie tych obowiązków może stanowić podstawę do skutecznego zaskarżenia decyzji ZUS – najpierw w odwołaniu, a następnie przed sądem.
Jak Wykorzystać Wyrok WSA W Praktyce – Rodzic Kontra ZUS
Wyrok WSA w Poznaniu ma duże znaczenie praktyczne – szczególnie dla rodziców, którzy:
- sprawują opiekę naprzemienną (klasyczną lub gniazdową),
- mają wyrok sądu rodzinnego, który nie używa słów „opieka naprzemienna”,
- spotkali się z odmową świadczenia 800+ lub uchyleniem prawa do świadczenia.
W takiej sytuacji warto:
- dokładnie przeanalizować wyrok rodzinny – władza rodzicielska, alimenty, koszty utrzymania, sposób korzystania z mieszkania,
- zebrać dowody na rzeczywiste naprzemienne sprawowanie opieki (harmonogramy, korespondencja, potwierdzenia, świadkowie),
- w odwołaniu od decyzji ZUS wskazać, że opieka naprzemienna występuje mimo braku tej frazy w sentencji i powołać się na argumentację WSA,
- wnioskować o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, jeśli ZUS kwestionuje opis faktycznej opieki,
- w razie potrzeby wnieść skargę do WSA, podnosząc naruszenie art. 22 i 27 PomWychDzU oraz zasad prawidłowego postępowania dowodowego.
Profesjonalna pomoc pełnomocnika procesowego pozwala odpowiednio uporządkować materiał dowodowy i wzmocnić argumentację wobec organu oraz przed sądem.
FAQ – Najczęstsze Pytania O Opiekę Naprzemienną A 800+
Czy ZUS może odmówić 800+, jeśli w wyroku nie ma słów „opieka naprzemienna”?
Nie powinien. WSA w Poznaniu wskazał, że opieka naprzemienna może istnieć także wtedy, gdy wyrok jej tak nie nazywa. Organ ma obowiązek zbadać całokształt rozstrzygnięcia i sytuację rodziny, a nie tylko szukać konkretnej frazy.
Czy model gniazdowy (dziecko w jednym mieszkaniu, rodzice się zmieniają) może być uznany za opiekę naprzemienną?
Tak. WSA zaakceptował opiekę naprzemienną gniazdową jako pełnoprawny wariant opieki naprzemiennej, o ile oboje rodzice faktycznie sprawują opiekę w porównywalnych okresach i ponoszą koszty utrzymania dziecka.
Co jeśli ZUS twierdzi, że miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców wyklucza opiekę naprzemienną?
Należy wskazać, że wpis o miejscu zamieszkania wynika z przepisów o domicylu (art. 26–28 k.c.) i nie przesądza o tym, kto realnie sprawuje opiekę. WSA uznał, że takie formalne kryterium nie może samo w sobie pozbawiać jednego z rodziców prawa do świadczenia.
Czy ZUS musi przeprowadzić wywiad środowiskowy, gdy są wątpliwości co do opieki?
Jeżeli występuje spór, kto faktycznie sprawuje opiekę, ZUS może i powinien skorzystać z art. 22 PomWychDzU – zlecić OPS rodzinny wywiad środowiskowy, zamiast opierać się wyłącznie na literalnej sentencji wyroku.
Czy mogę podzielić 800+ przy opiece naprzemiennej?
Co do zasady możliwy jest podział świadczenia między rodziców sprawujących opiekę naprzemienną, zgodnie z zasadami PomWychDzU. Wymaga to jednak prawidłowego ustalenia, że taki model opieki rzeczywiście występuje.
Wsparcie Kancelarii W Sporach Z ZUS O 800+
Kancelaria adwokata Łukasza Olesia reprezentuje rodziców w postępowaniach dotyczących świadczeń wychowawczych, w tym w sprawach opieki naprzemiennej – klasycznej i gniazdowej. W ramach współpracy kancelaria może:
- przeanalizować wyrok sądu rodzinnego pod kątem opieki naprzemiennej,
- przygotować odwołanie od decyzji ZUS wraz z odpowiednią argumentacją i wnioskami dowodowymi,
- prowadzić postępowanie przed WSA,
- doradzić, jak ukształtować orzeczenie rodzinne tak, aby odzwierciedlało faktyczny model opieki i ułatwiało korzystanie z uprawnień do świadczeń.
Jeżeli ZUS zakwestionował Twoje prawo do 800+ mimo faktycznej opieki naprzemiennej – warto skonsultować sprawę i sprawdzić, czy można powołać się na argumenty z najnowszego orzecznictwa.
tel. 32 307 01 77
[email protected]
