Przez lata przedsiębiorstwa energetyczne i inne firmy przesyłowe bardzo chętnie powoływały się na zasiedzenie służebności przesyłu. W praktyce oznaczało to próbę „zalegalizowania” słupów energetycznych, linii i gazociągów posadowionych na prywatnych działkach, często jeszcze w czasach PRL, bez jakiejkolwiek rekompensaty dla właścicieli.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) diametralnie zmienił sytuację. TK uznał, że przed 3 sierpnia 2008 r. przedsiębiorstwa – ani nawet Skarb Państwa – w ogóle nie mogły zasiedzieć służebności przesyłu, ani służebności gruntowej „o treści służebności przesyłu”. Od tej daty przesłanki zasiedzenia liczy się na nowo.

Spis treści

Na czym polega zasiedzenie służebności przesyłu?

Zasiedzenie to sposób nabycia prawa rzeczowego wskutek długotrwałego, nieprzerwanego korzystania z cudzej rzeczy. W odniesieniu do służebności przesyłu chodzi o sytuację, w której przedsiębiorstwo przez wiele lat korzysta z prywatnej nieruchomości (np. stoi na niej słup, przebiega linia), a właściciel nie sprzeciwia się temu w sposób skuteczny.

Co do zasady:

  • przy dobrej wierze termin zasiedzenia wynosi 20 lat,
  • przy złej wierze – 30 lat.

Po upływie tego okresu przedsiębiorstwo mogłoby – przed wyrokiem TK – domagać się stwierdzenia zasiedzenia, czyli formalnego wpisu służebności w księdze wieczystej bez żadnego wynagrodzenia dla właściciela.

Co dokładnie orzekł Trybunał Konstytucyjny w 2025 r.?

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że:

  • przed 3 sierpnia 2008 r. w polskim prawie nie istniała służebność przesyłu jako odrębny typ prawa rzeczowego,
  • Sąd Najwyższy nie mógł „dorobić” jej w drodze wykładni jako służebności gruntowej o treści służebności przesyłu,
  • ograniczenie prawa własności w postaci służebności przesyłu może wprowadzać wyłącznie ustawa, a nie orzecznictwo,
  • przedsiębiorstwa i Skarb Państwa nie mogły zasiedzieć tego typu służebności przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu w 2008 r.

W praktyce oznacza to, że linie, słupy i gazociągi posadowione na prywatnych działkach przed 3 sierpnia 2008 r. nie mogą być traktowane jako „darmo zasiedziane” na podstawie dotychczasowej linii orzeczniczej.

Zasiedzenie przed 3 sierpnia 2008 r. – dlaczego jest wykluczone?

TK uznał, że do 3 sierpnia 2008 r. system prawny nie przewidywał służebności przesyłu jako samodzielnego prawa. Nie było też przepisów przejściowych, które pozwalałyby wstecznie uznać wcześniejsze korzystanie z gruntów za zasiedzenie służebności „o treści przesyłu”.

Konsekwencje:

  • przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogą już twierdzić, że nabyły prawo przez zasiedzenie wyłącznie dlatego, że linia stoi od lat 60. czy 70. XX wieku,
  • dotychczasowa praktyka powoływania się na uchwały Sądu Najwyższego o służebności gruntowej „o treści służebności przesyłu” została zakwestionowana,
  • właściciele działek uzyskali silny argument do podważania prawomocnych orzeczeń, które opierały się na takiej konstrukcji.

Zasiedzenie po 3 sierpnia 2008 r. – od kiedy biegną terminy?

Od 3 sierpnia 2008 r. służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego. Od tej daty można co do zasady mówić o zasiedzeniu służebności przesyłu, ale:

  • termin zasiedzenia zaczyna biec dopiero od 3 sierpnia 2008 r.,
  • najwcześniejsza możliwa data zasiedzenia w dobrej wierze to 3 sierpnia 2028 r.,
  • w złej wierze – dopiero 3 sierpnia 2038 r.,
  • w każdej sprawie sąd musi zbadać rzeczywisty przebieg linii, zakres ingerencji w grunt i świadomość stron.

To oznacza, że w 2025 r. przedsiębiorstwa mogą powoływać się na zasiedzenie służebności przesyłu jedynie wyjątkowo – głównie w odniesieniu do sytuacji, w których uda im się wykazać początek biegu terminu już po wejściu w życie nowych przepisów.

Jakie skutki wyrok TK ma dla właścicieli działek?

Dla właścicieli nieruchomości z liniami przesyłowymi wyrok TK oznacza:

  • możliwość kwestionowania zarzutu zasiedzenia podnoszonego przez przedsiębiorstwo, jeśli opiera się on na okresie sprzed 2008 r.,
  • realną szansę na dochodzenie wynagrodzenia za służebność przesyłu lub odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu,
  • w określonych przypadkach – podstawę do wznowienia postępowania, jeśli wcześniejszy wyrok sądu o zasiedzeniu opierał się na zakwestionowanej przez TK konstrukcji prawnej,
  • wzmocnienie pozycji negocjacyjnej w sporach z energetyką i innymi firmami przesyłowymi.

Strategie procesowe po wyroku TK – na co zwrócić uwagę?

Po wyroku TK w sprawach o zasiedzenie służebności przesyłu kluczowe są:

  • sprawdzenie podstawy zasiedzenia – czy przedsiębiorstwo opiera się na okresie sprzed 2008 r.,
  • analiza orzeczeń – w sprawach już zakończonych pod kątem możliwości wznowienia postępowania,
  • dokumentacja fotograficzna i geodezyjna – przebieg linii, lokalizacja słupów, zakres pasa eksploatacyjnego,
  • wyliczenie należnego wynagrodzenia – spadek wartości nieruchomości, ograniczenia zabudowy, utrudnienia w użytkowaniu.

W wielu przypadkach lepszym rozwiązaniem niż bierne akceptowanie sytuacji jest wystąpienie o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem lub dochodzenie odszkodowania za wieloletnie bezumowne korzystanie z działki.

Jeżeli na Twojej działce znajdują się urządzenia przesyłowe i chcesz ustalić swoje prawa, warto skonsultować sytuację z prawnikiem. Szczegółowe informacje znajdziesz tutaj: adwokat służebność przesyłu – analiza i pomoc prawna.

FAQ – najczęstsze pytania o zasiedzenie po TK 2025

Czy przedsiębiorstwo może powołać się na zasiedzenie, jeśli linia stoi od lat 70.?

Nie może oprzeć zasiedzenia na okresie sprzed 3 sierpnia 2008 r. Sam fakt, że linia stoi od wielu dekad, nie wystarcza po wyroku TK.

Czy zasiedzenie służebności przesyłu jest nadal możliwe?

Tak, ale tylko na podstawie przepisów obowiązujących od 2008 r., przy liczeniu terminów od tej daty i po spełnieniu pełnych przesłanek zasiedzenia.

Czy można wznowić sprawę, w której sąd wcześniej stwierdził zasiedzenie?

W części spraw tak – zwłaszcza jeśli sąd oparł się wyłącznie na uchwałach SN dopuszczających zasiedzenie służebności „o treści służebności przesyłu” przed 2008 r. Decyzja zawsze wymaga indywidualnej analizy.

Co z właścicielami, którzy przegrali sprawę z energetyką kilka lat temu?

Wyrok TK otwiera im drogę do zbadania, czy nie istnieją podstawy do wznowienia postępowania i ponownego rozliczenia sposobu korzystania z ich nieruchomości.

Ten artykuł jest częścią większego zestawu tekstów o służebności przesyłu po wyroku TK. Więcej informacji znajdziesz tutaj: Służebność przesyłu 2025 – pełny przewodnik dla właścicieli działek.

tel. 32 307 01 77
[email protected]

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych w związku z wysłaniem zapytania przez formularz kontaktowy. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do przetworzenia zapytania. Zostałem/am poinformowany/a, że przysługuje mi prawo dostępu do swoich danych, możliwość ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania.

Ile to 4 + 2?



Powiązane wpisy