Słowniczek: Sprawy karne
Etapy postępowania, środki zapobiegawcze, tryby konsensualne, kary i środki karne. Kliknij w spisie treści, aby przejść do hasła.
Postępowanie przygotowawcze (dochodzenie/śledztwo)
Wstępny etap sprawy karnej prowadzony przez policję lub prokuraturę w celu ustalenia, czy doszło do przestępstwa i kto jest sprawcą. Obejmuje m.in. przesłuchania, oględziny, przeszukania, opinie biegłych.
Zobacz również:
Przedstawienie zarzutów i przesłuchanie podejrzanego
Formalne ogłoszenie zarzutów wymaga uprzedniego pouczenia o prawach (w tym do milczenia i obrońcy). Treść zarzutów wpływa na taktykę obrony i ewentualne środki zapobiegawcze.
Zobacz również:
Środki zapobiegawcze (areszt, dozór, poręczenie)
Stosowane, by zabezpieczyć tok postępowania (np. tymczasowe aresztowanie, dozór policji, zakazy, poręczenie, zakaz opuszczania kraju). Podlegają kontroli sądu i mogą być zmieniane/uchylane.
Zobacz również:
Zatrzymanie – prawa zatrzymanego
Policja może zatrzymać osobę podejrzaną na czas niezbędny do przekazania do dyspozycji sądu/prokuratora. Zatrzymanemu przysługuje m.in. kontakt z adwokatem, zawiadomienie osoby bliskiej, prawo do zażalenia.
Zobacz również:
Obrońca (z wyboru / z urzędu) i prawo do obrony
Każdy podejrzany/oskarżony ma prawo do obrońcy. W sprawach poważnych lub gdy oskarżony jest pozbawiony wolności, często występuje obrona obligatoryjna.
Zobacz również:
Tryby konsensualne: 335 i 387 k.p.k.
Art. 335 k.p.k. – skazanie bez rozprawy (wniosek prokuratora); art. 387 k.p.k. – dobrowolne poddanie się karze na rozprawie. Pozwalają szybciej zakończyć sprawę i negocjować wymiar kary/środków.
Zobacz również:
Warunkowe umorzenie postępowania (art. 66 k.k.)
Możliwe przy spełnieniu ustawowych warunków (m.in. niska społeczna szkodliwość, niekaralność, naprawienie szkody). Sprawca formalnie nie jest skazany; okres próby 1–3 lata.
Zobacz również:
Zawieszenie wykonania kary (tzw. „zawiasy”)
Sąd może zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności do określonego wymiaru, wyznaczając okres próby z obowiązkami (np. dozór kuratora, naprawienie szkody).
Zobacz również:
Kara ograniczenia wolności (prace społeczne)
Wykonywana w formie nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne lub potrąceń z wynagrodzenia; możliwe są obowiązki dodatkowe (np. przeprosiny).
Zobacz również:
Recydywa i zatarcie skazania
Recydywa (powrotność do przestępstwa) może zaostrzać karę. Zatarcie skazania powoduje uznanie skazania za niebyłe po spełnieniu warunków ustawowych.
Zobacz również:
Obowiązek naprawienia szkody / zadośćuczynienie / nawiązka
Środki kompensacyjne na rzecz pokrzywdzonego. Mogą łagodzić wymiar kary i są często warunkiem trybów konsensualnych.
Zobacz również:
Wykroczenie a przestępstwo – różnice
Wykroczenia są mniej poważne (inna ustawa, niższe kary), często kończą się mandatem lub wyrokiem nakazowym. Przestępstwa – większa społeczna szkodliwość i surowsze sankcje.
Zawłaszczenie mienia (przywłaszczenie) – kiedy to przestępstwo
Zawłaszczenie mienia najczęściej pojawia się wtedy, gdy rzecz trafia do Ciebie legalnie albo przypadkiem (np. pożyczka, przechowanie, naprawa, rozstanie, „znalezione”), a potem zaczynasz traktować ją jak swoją: nie oddajesz, ukrywasz, sprzedajesz albo ignorujesz wezwania do zwrotu.
W takich sprawach kluczowe są: dowody własności (kto kupił/komu wydano), chronologia
(kiedy i na jakich zasadach rzecz była u Ciebie) oraz to, czy był realny spór rozliczeniowy, czy po prostu „zrobienie z cudzej rzeczy swojej”.
Zobacz również:
Zawłaszczenie mienia – co to jest, jaka kara i jak się bronić (2026),
Przywłaszczenie (art. 284 k.k.),
Paserstwo a kradzież – różnice.
Zobacz również:
Prowadzenie pojazdu po alkoholu/narkotykach (art. 178a k.k.)
Grozi grzywna, ograniczenie lub pozbawienie wolności oraz zakaz prowadzenia pojazdów, świadczenie pieniężne i obowiązkowe badania/profilaktyka.
Zobacz również:
Świadek – prawo do odmowy zeznań i tajemnice
Najbliżsi mogą odmówić zeznań; istnieje też prawo odmowy odpowiedzi, jeśli mogłaby narazić na odpowiedzialność. Część zawodów chroni tajemnica (np. adwokacka, lekarska).
Zobacz również:
Dowody: przeszukanie, zatrzymanie rzeczy, legalność dowodów
Dowody zdobyte z naruszeniem prawa mogą być kwestionowane. Przeszukanie i zatrzymanie rzeczy wymagają podstaw i właściwej procedury.
Zobacz również:
Mediacja karna
Umożliwia porozumienie pokrzywdzonego ze sprawcą, często połączone z naprawieniem szkody. Może złagodzić karę lub ułatwić warunkowe umorzenie.
Zobacz również:
Wyrok nakazowy
Uproszczony tryb orzekania bez udziału stron. Od wyroku nakazowego przysługuje sprzeciw, który kieruje sprawę na zwykłą rozprawę.
Zobacz również:
Środki odwoławcze: zażalenie i apelacja
Zażalenie służy do kontroli postanowień (np. areszt), apelacja – wyroków. Terminy są krótkie, a argumentacja powinna wskazywać konkretne uchybienia.
Zobacz również:
Opisz krótko sytuację (kto, co, kiedy i na jakich zasadach) – wrócę z informacją, co robić w pierwszych krokach.
