Czym jest unieważnienie umowy frankowej?
Unieważnienie (stwierdzenie nieważności) oznacza, że umowa kredytowa traktowana jest jak nigdy niezawarta. Tak działa polskie prawo cywilne. Nie ma znaczenia, ile lat kredyt był spłacany – prawnie przyjmuje się, że nie wywołał skutków.
W efekcie strony muszą zwrócić sobie wzajemnie świadczenia:
- bank → zwraca wszystkie zapłacone raty, prowizje, ubezpieczenia, opłaty,
- kredytobiorca → zwraca wyłącznie wypłacony kapitał.
Żadnych odsetek umownych, żadnych spreadów, żadnych opłat dodatkowych – umowa jest tak, jakby nigdy nie istniała.
Co dzieje się po unieważnieniu? Podstawowy mechanizm
Po stwierdzeniu nieważności umowy przez sąd powstaje tzw. bezpodstawne wzbogacenie po obu stronach. Strony muszą się rozliczyć według tzw. teorii dwóch kondykcji:
- bank oddaje wszystko, co otrzymał,
- kredytobiorca oddaje tylko kapitał.
Jeśli suma wpłaconych rat przewyższa kwotę otrzymanego kapitału (co zdarza się często), w rozliczeniu powstaje nadwyżka do zwrotu na rzecz kredytobiorcy.
Najprostszy przykład:
- kapitał wypłacony przez bank: 250 000 zł
- raty wpłacone przez kredytobiorcę: 310 000 zł
Efekt:
- kredytobiorca oddaje 250 000 zł,
- bank oddaje 310 000 zł,
- różnica: +60 000 zł dla kredytobiorcy.
Ile bank może żądać po unieważnieniu? (Kapitał i nic więcej)
Wyrok TSUE C-520/21 jednoznacznie potwierdził, że:
- bank nie może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału,
- nie może żądać opłat za brak możliwości udzielenia kredytu innym osobom,
- nie może żądać waloryzacji,
- nie może naliczać odsetek za okres korzystania z kapitału.
Bank ma prawo jedynie do nominalnej kwoty kapitału.
Co może żądać frankowicz?
Kredytobiorca może żądać zwrotu:
- wszystkich rat kapitałowo-odsetkowych,
- prowizji,
- ubezpieczeń,
- opłat przygotowawczych,
- kosztów okołokredytowych,
- niekiedy – dodatkowego odszkodowania (np. w związku z brakiem możliwości korzystania z pieniędzy przez lata).
Prawo do roszczenia odszkodowawczego nie jest automatyczne, ale TSUE otworzył furtkę do jego dochodzenia.
Wpływ wyroków TSUE na skutki unieważnienia
TSUE C-520/21 – kluczowy wyrok
- bank nie może żądać wynagrodzenia,
- kredytobiorca może domagać się dodatkowych roszczeń (korzystanie z pieniędzy),
- równowaga stron nie może faworyzować banku.
TSUE C-287/22 – zabezpieczenie spłaty
- jeśli umowa może być nieważna, sąd powinien wstrzymać obowiązek płacenia rat,
- bank nie może żądać dalszych spłat, jeśli konsument kwestionuje ważność umowy.
TSUE C-28/22 – wymagalność roszczeń
- bieg przedawnienia roszczeń banku nie może ruszyć wcześniej niż roszczeń konsumenta,
- sąd krajowy ma badać realną wiedzę kredytobiorcy o wadliwości umowy.
Jak wygląda rozliczenie po unieważnieniu – krok po kroku
1. Wyrok sądu
Sąd ustala nieważność umowy i zasądza rozliczenie świadczeń.
2. Wstrzymanie spłaty rat (często już w trakcie postępowania)
Na podstawie C-287/22 sądy częściej udzielają zabezpieczenia, wstrzymując obowiązek spłaty rat.
3. Rozliczenie salda
Bank i kredytobiorca rozliczają: kapitał ↔ wpłacone świadczenia. Powstaje ewentualna nadwyżka.
4. Zwrot środków
Bank zwraca nadpłatę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
5. Usunięcie zabezpieczeń (hipoteki)
Sąd wydaje postanowienie umożliwiające wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.
6. Korekta w BIK
Bank ma obowiązek oznaczyć kredyt jako zamknięty z przyczyn prawnych, a nie z powodu „niespłacenia”.
Co z hipoteką po unieważnieniu?
Po uprawomocnieniu wyroku kredytobiorca może złożyć wniosek o wykreślenie hipoteki. Do wniosku dołącza się odpis prawomocnego wyroku lub postanowienia o wykreśleniu hipoteki.
Co z BIK i historią kredytową?
Bank i BIK muszą dostosować dane do rzeczywistego przebiegu umowy. Nie mogą wykazywać „opóźnień”, jeśli kredyt został unieważniony. Dane muszą zostać skorygowane zgodnie z wyrokiem sądu.
Czy trzeba płacić raty w trakcie procesu?
Coraz częściej – nie. Wyrok TSUE C-287/22 potwierdził, że jeżeli umowa może być nieważna, sąd powinien udzielić zabezpieczenia i wstrzymać obowiązek dalszej spłaty rat.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy po unieważnieniu umowy frankowej mogę odzyskać wszystkie raty?
Tak – bank musi zwrócić całość świadczeń pobranych na podstawie nieważnej umowy.
Ile bank może ode mnie żądać?
Wyłącznie nominalnego kapitału – bez odsetek, bez wynagrodzenia, bez waloryzacji.
Co z hipoteką po unieważnieniu?
Można ją wykreślić z księgi wieczystej po uprawomocnieniu wyroku.
tel. 32 307 01 77
[email protected]
